‘Schoonheid is veiligheid’
Door: Indira van ’t Klooster en Cilly Jansen
In deze eerste in een reeks gesprekken over schoonheid bezoekt Architectuur Lokaal de tachtigjarige architect Tjeerd Dijkstra. Als Rijksbouwmeester formuleerde hij zeven criteria over architectonische kwaliteit. Niet met puntensystemen, maar door te analyseren welke elementen bijdragen aan de schoonheid van architectuur. Toch gaat schoonheid volgens Dijkstra uiteindelijk over heel andere dingen. ‘Ik ben een Hegeliaanse twijfelaar.’
Liefhebbers van oude schilderkunst weten dat kunstwerken aan schoonheid kunnen winnen door de patina die een doek door de jaren aankleeft. Door deze in de tijd gevormde laag komen kleuren dichter bij elkaar, wordt de harmonie van het beeld groter. Datzelfde kan gebeuren met interieurs. Een beroemd voorbeeld is het Maison de Verre van de architect Pierre Charreau (1931) in Parijs. In die categorie valt ook de in de jaren zestig bijna volledig herbouwde, oorspronkelijke 19e eeuwse stolpboerderij van architect Tjeerd Dijkstra (1931). Dijkstra, die hier al bijna vijftig jaar woont, kent inmiddels het effect van het door hemzelf ontworpen interieur op de argeloze bezoeker die vanuit de entree de immense ruimte binnenstapt. Hij doet een stap terug en zegt gewoon even niets. ‘Ik geef mensen altijd even de tijd om de ruimte op zich in te laten werken’, zegt hij later, bijna verontschuldigend.
De ruimte wordt bepaald door de nog oorspronkelijke hoofdconstructie: het centrale “vierkant”. De daarop rustende kap bestaat geheel uit ruwe houten delen. Op de begane grond de centrale ruimte met boekenwand en modernistische stoelen, een open haard. Eén geheel met de open kapruimte waardoor de gehele hoogte voelbaar wordt. In een carré om de vide heen een doorlopende ruimte met daarin verschillende werkplekken, een tentoonstellingsruimte voor maquettes, een sanitair blokje met een kinderkamer (voor de kleinkinderen) en een aangrenzende slaapruimte. Geen muren. En over dat alles het goudbruine patina van het oude vurenhout en het zonlicht, waardoor alles - van de ruggen van de boeken tot de spanten in de kap - tot een harmonieus geheel is versmolten.
Bron: Maarten van Schaik
De reden dat we Dijkstra, ex-Rijksbouwmeester en ex-supervisor van de IJ-oevers, bezoeken, zijn de zeven stellingen uit zijn boekje Architectonische kwaliteit. Het is zijn manier om schoonheid meetbaar te maken. Niet met puntensystemen, maar door te analyseren welke elementen bijdragen aan de schoonheid van architectuur. Dijkstra benoemde criteria zoals harmonie, samenhang, complexiteit en helderheid. De stellingen, die pas in 2001 officieel werden uitgegeven, lagen al ruimschoots daarvoor bij elke gemeente op tafel. Meestal bij een ambtenaar Bouwen & Wonen die intern een kwaliteitsdiscussie op gang probeerde te krijgen. En nog steeds wordt het regelmatig gebruikt. Ook door Architectuur Lokaal. ‘Ik zal je vertellen hoe dat gekomen is,’ begint Dijkstra. ‘Als Rijksbouwmeester deed ik de voordrachten voor architecten en begeleidde ik ontwerpprocessen. Zonder mijn paraaf kon een project niet doorgaan, dus ik had een behoorlijk stevige positie. Maar in de loop der tijd kwam de vraag om uit te leggen hoe ik beoordeelde. Ik zei dat mooi en lelijk moeilijk meetbaar was met een latje. Daar nam men geen genoegen mee. Dus werd ik gedwongen een notitie te schrijven over mijn criteria. Ik heb een half jaar genomen en opgeschreven wat voor mijzelf als architect de aspecten zijn waarmee ik bezig ben als ik een ontwerp maak.’ Het boekje bestond uit twee delen: zeven begrippen en deel over het beoordelingsproces. Gedecideerd zegt Dijkstra: ‘Een opdrachtgever moet een architect kunnen volgen in zijn proces, anders knijp je het af en verarmt het. Dat geldt ook voor politici en ambtelijke opdrachtgevers. Het gaat erom hen kwaliteitsbesef bij te brengen. Zij nemen namens de burgers kwaliteitsbeslissingen, maar hebben daar lang niet altijd de bagage voor in huis.’
Lees verder >>
Bron: Architectuur Lokaal, Herfst 2011 #81
Voor een pdf van de volledige publicatie: ‘Schoonheid is veiligheid’
Voor het downloaden van bovenstaande publicatie dient u het eerst op te slaan.