Opinie Onze woonvraag van 1 miljoen woningen mag dan groots klinken, in China is dat een lachertje. Daar wachten miljoenen migranten vanuit het platteland op fatsoenlijke woonruimte in de stad. De eindeloze zeeën van woonkazernes bieden geen soelaas, de stroom woningzoekenden is gewoon niet bij te benen. Maar daar zou weleens verandering in kunnen komen.
Mijn eerste bezoek aan China is alweer een paar jaar terug, in november 2013. De belangrijkste lessen leerde ik van de oudjes die wat rondhingen op het plateau van beton en asfalt tussen een stuk of zes flatgebouwen. Die waren opgetrokken in een lege vlakte, op een uur rijden van Beijing. Ik vroeg hen wat ze daar deden. “Niets, we zijn ‘geurbaniseerd’”, aldus de oudjes.
Hun dorp lag aan de afrit van een nieuwe snelweg en had het aanbod van de overheid gekregen om zich door de hoofdstad te laten inlijven. De keus was snel gemaakt. De verstedelijking van het dorp bracht onweerstaanbare voordelen. Elke inwoner kreeg één of meerdere appartementen en deelde bovendien in de winst van de extra appartementen die werden gebouwd. Daarnaast kregen de dorpelingen de felbegeerde stadsrechten, inclusief recht op onderwijs en gezondheidszorg. En nu leiden de bewoners dus het leven van een stedeling, in plaats van de tuin te wieden. Dit was les 1.
Het leven in de flats viel hen wel zwaar. Vooral omdat de liften het vaak niet deden, en er vanaf de 10e of 11e verdieping geen stromend water was. De gebouwen waren vrijwel identiek, ook in de slechte afwerking. Net opgeleverd waren ze alweer rijp voor renovatie. Maar ja, dat was nu eenmaal hoe een stad was, onderdeel van het ‘being urbanized’. Ik vroeg naar het onderhoud. Na een langdurige spraakverwarring bleek onderhoud niet te bestaan. Sloop en nieuwbouw, gefinancierd met weer wat extra woonlagen er bovenop, is het algemene antwoord op verouderde gebouwen. Dat was les 2.
Maar onderschat de Chinezen nooit! In november was ik uitgenodigd op de Internationale Conferentie over Infrastructuur Management in Shanghai. Het thema was geïntegreerde stedelijke en infrastructurele ontwikkeling. Ik vertelde over onze ervaringen daarmee in Nederland en Europa. Gelet op mijn eerdere lessen verwachtte ik niet zo veel aandacht en urgentie voor dit onderwerp, tot ik een voormalige minister van Housing hoorde spreken. Hij sprak zijn verbazing uit over dat hij tijdens zijn ambtsperiode tot twee keer toe moest verhuizen omdat zijn flat werd gesloopt. Dat kan en moet anders, vond hij. Hij bepleitte een levensduur van 200 jaar in plaats van 20 of soms zelfs maar 2 jaar. Zo’n korte levensduur was een vernietiging van kapitaal en grondstoffen.
Daarna volgde de directrice van de afdeling stedenbouw van Shanghai, die het participatieve planproces had begeleid van de stadsvisie ‘Shanghai 2040’, inclusief webforums en inspraakavonden. Een hoogleraar volgde en vertelde over zijn ervaringen met bewonersparticipatie in een ‘sponge city’ project, over klimaatadaptatie. Een dag later bezocht ik de School of Urban Planning van Tongji University, de nr. 1 op hun vakgebied. Voor het eerst werken studenten daar een casus van stedelijke herstructurering, met aandacht voor de bewoners en voor hergebruik.
Les 3: ook de verstedelijking in China verandert. En, China kennende, zullen zij dit stukken sneller gaan doen dan wij. Van het uiterst passieve ‘being urbanized’ zouden zij ons wel eens kunnen gaan verrassen met geïntegreerde binnenstedelijke oplossingen. En misschien nog wel bijtijds om de ervaringen mee te nemen in onze eigen opgave. Nu hier nog een actief werkwoord voor verzinnen.
Cover: ‘China Xiamen City’
Door Ellen van Bueren
Hoogleraar Management van Stedelijke Ontwikkeling aan de TU Delft
