2015.05.07_Castratie van de stedelijke herverkaveling_660

Castratie van de stedelijke herverkaveling

7 mei 2015

3 minuten

Nieuws
Het Nederlandse wettelijk kader voor het grondbeleid blijkt vrij robuust. Nu het kabinet in het kader van de nieuwe, alomvattende Omgevingswet ook de regelgeving rond het eigendom van grond en vastgoed tegen het licht houdt, bestaat dan ook geen aanleiding voor grote veranderingen. Daarop is een uitzondering. Wij missen in ons land een wettelijke regeling voor stedelijke herverkaveling. Dat is te beschouwen als een combinatie van het landinrichtingsinstrument dat wij sinds jaar en dag kennen (voorheen: ruilverkaveling) en de Duitse ’Umlegung’. Met stedelijke herverkaveling beoogt men, kort gezegd, onhandige eigendomsverhoudingen aan te passen aan het vernieuwingsplan waarover brede overstemming bestaat. Gemeenten hoeven niet meer te interveniëren met aankoop of onteigening. Het werkt alleen als onder de eigenaren groot draagvlak bestaat voor de transitie èn de transitie voor allen resulteert in een positieve financiële uitkomst. Bij sommige plannen kan dat een sluitend financieel resultaat alleen bereikt worden met de inzet van een overheidsbijdrage. Het is uiteraard aan de gemeente of zij een financiële bijdrage wil verstrekken. Om de meeste gemeenten krap bij kas zitten, zijn plannen zonder tekort aanzienlijk kansrijker.

Nu kan het zijn dat negen van de tien eigenaren animo hebben om het vernieuwingsplan ter hand te nemen, maar een daar geen trek in heeft, om wat voor reden dan ook. Denk bij voorbeeld aan de buitenlandse eigenaar van een al jaren leegstaand pand die niet eens de moeite neemt om de telefoon op te nemen. Dan kijken de initiatiefnemers eerst of met een plan-aanpassing langs het eigendom van de weigeraar heen gewerkt kan worden. Maar als dat niet mogelijk blijkt? De Commissie Stadig - die op verzoek van minister Schultz de hoofdlijnen van een wettelijke regeling heeft geschetst - voorziet dan in een procedure waarbij het vernieuwingsplan ook op het eigendom van de weigeraar van toepassing is. De commissie veronderstelt dat van zo’n wettelijke stok achter de deur een forse preventieve werking uitgaat. Terecht, want dat zien we bij voorbeeld ook bij de toepassing van het onteigeningsinstrument. Het feit dat de stok er is, bevordert de participatie van allen. En - nogmaals - het overgrote deel van eigenaren moet het vernieuwingsplan van harte steunen, anders het wordt het sowieso niks.

Nu wil minister Melanie Schultz die wettelijke stok uit het wetsvoorstel slopen. Deze liberale minister ziet het als een te grote aantasting van het eigendomsrecht. Dan moet de gemeente eventueel maar onteigenen, zo redeneert zij. Nu is terughoudendheid bij overheidsinterventies in het eigendomsrecht zeker op zijn plaats, maar hier maakt zij een misser. Stedelijke herverkaveling is nl. vooral een instrument van de grond- en vastgoedeigenaren zelf. De overheid - de gemeente - faciliteert slechts. Langs de weg van de onteigening wordt de gemeente dan toch weer gedwongen tot een veel actievere rol. In Duitsland is de Umlegung-met-stok-achter-de-deur breed aanvaard. Terwijl daar het eigendom een hogere heiligdoms-status heeft; onteigening komt zo sporadisch voor, dat het medianieuws oplevert.

Helaas hebben de vele pragmatische VVD-wethouders die ons land kent, kennelijk geen kans gezien hun partijgenote op andere gedachten te brengen. Na deze politieke castratie rest alleen nog een wettelijke regeling voor puur vrijwillige stedelijke herverkaveling. Een dergelijke regeling heeft minimale meerwaarde: het standaardiseert de procedure hetgeen wat tijdwinst kan opleveren. En misschien komt er een fiscale faciliteit die participatie financieel aantrekkelijk maakt. Maar ons bed komen wij hier niet meer voor uit. Alleen een pragmatisch ingestelde Tweede Kamermeerderheid kan het wetsontwerp nog van de verdrinkingsdood redden.

Op 10 april 2015 organiseerde het Kadaster de derde, goed bezochte expertmeeting Stedelijke herverkaveling in ‘Het Oude Magazijn’ in Amersfoort. Deelnemers waren specialisten en experts op het gebied van het grondbeleid en andere betrokkenen bij stedelijke herverkaveling.


Friso de Zeeuw door - (gebiedsontwikkeling.nu)

Door Friso de Zeeuw

Adviseur gebiedsontwikkeling en emeritus hoogleraar gebiedsontwikkeling TU Delft


Meest recent

GO zomertour door CrispyPork / Ineke Lammers (Shutterstock bewerkt door GO.nu)

GO Zomertour 2022 #5: El Cabanyal in Valencia

Het pittoreske vissersdorp El Cabanyal werd jarenlang bedreigd door de sloopkogel om de toeristenindustrie in Valencia te versterken. In deze aflevering van de GO Zomertour gaan we naar wat een van de coolste wijken van Europa moet zijn.

Uitgelicht
Casus

12 augustus 2022

Van hobbywijk naar duurzame wijk door Claudia Bouwens (KAN Bouwen)

Ecolonia revisited: het duurzame pionierswijkje 30 jaar verder

30 jaar oud is het bont samengestelde Dubo-wijkje Ecolonia inmiddels. René Didde reisde af naar Alphen aan den Rijn en sprak met bewoners, ontwerpers en andere betrokkenen. Wat zijn de lessen?

Casus

11 augustus 2022

Muziek en films door Maksim Safaniuk (Shutterstock)

Ontspannen genieten en bijleren deel 3 (slot): de GO.nu-films en muziek

De zomer is natuurlijk niet compleet zonder de lees- en luistertips van Gebiedsontwikkeling.nu. We vroegen de GO-redactie en het SKG-team van de TU Delft om hun suggesties. We sluiten het drieluik van favo’s af met de films en de muziek.

Persoonlijk

10 augustus 2022