De mode van kleinschaligheid

Deze klantgerichte ontwikkeling past in een geëmancipeerde maatschappij, waarbij er in toenemende mate een behoefte is aan een ‘persoonlijk aanbod’. De achterliggende vraag bij dit persoonlijke aanbod is veelal te herleiden tot een of meerdere collectieven met vergelijkbare smaken, hobby’s, interesses en waarden en normen. De opkomst van de leefstijlen benadering kan gezien worden als reactie op deze ontwikkeling. Binnen de verschillende leefstijlen is overigens weer sprake van onderlinge individuele verschillen in kennis, (budgetaire) mogelijkheden en wensen, die niet onbelangrijk zijn om succesvol in te spelen op de vraag. Betekent persoonlijk ook kleinschalige?

In de huidige dagelijkse praktijk is vraaguitval een belangrijke oorzaak voor de stagnatie van gebiedsontwikkeling. Het is daarom niet verwonderlijk dat er naarstig wordt gezocht naar de specifieke vraag van klanten. Veelgehoorde oplossing is het pleidooi voor organisch groeien en schaalverkleining. Wellicht kunnen we op dit gebied iets leren van de klantgerichte benadering uit de kledingindustrie. Het woord industrie is op zichzelf al veelzeggend, het betreft een economische productietak. Maar niet alle mode wordt industrieel vervaardigd; confectie, haute couture en mode als kunst bestaan naast elkaar. De confectie betreft wel het volume van het aanbod. Hierbij kan het grootschalige geproduceerde aanbod op kleinere schaal worden aangeboden. Een voorbeeld hiervan is het ‘store-in-store’ concept van de Bijenkorf.

Hugh Maaskant, ontwerper van onder meer het Groothandelsgebouw, de Euromast in Rotterdam en het provinciehuis in Den Bosch, ging slim om met dit gegeven . Zoals in het proefschrift van Michelle Provoost prachtig wordt beschreven combineerde hij in zijn praktijk bijzondere architectonische opgaven met meer standaard productieopgaven. Zonder cynisme en met groot begrip van de wensen en condities van de gewone burger. Dit combineren van het bijzondere en massaproductie zijn we verleerd. Niet alles hoeft architectuur met een grote A te zijn. En de uitdaging van deze tijd ligt misschien wel in het combineren van het bijzondere met massaproductie.

Vraaggestuurd bouwen betreft een niche, waar zeker nog groeimogelijkheden in zitten. Maar dit zal samengaan met een meer grootschalige productie. Het is een misvatting dat een klantgerichte persoonlijke benadering per se kleinschalig moet zijn. De klant voorop betekent vooral meer oog voor variatie in het aanbod. Grootschaligheid en massaproductie kunnen hierbij net zo goed tegemoetkomen aan persoonlijke wensen van de klant en duurzame gebieden als kleinschaligheid.

Zo kan afhankelijk van individuele mogelijkheden en wensen massaproductie persoonlijk worden gemaakt. Gebiedsontwikkeling kan hierbij leren van de stickers die ontwikkeld zijn om de Billy boekenkast van Ikea persoonlijk te maken. Of van vloerfabrikant Senso, die kunstenaar Marcel Wanders heeft gevraagd een concept te ontwikkelen voor haar gietvloeren. Het door hem ontwikkelde 3D-concept zorgt voor een uniek product. Door massaproductie kan bespaard worden op productiekosten en door het handschrift van Marcel Wanders wordt het een persoonlijk product. Deze voorbeelden illustreren dat er andere manieren zijn om op duurzame wijze vorm te geven aan wat kopers willen. Gebiedsontwikkeling is een vak. Natuurlijk moet worden ingespeeld op gebruikerswensen, zeker. Echter niet alleen volgens het mantra van kleinschaligheid. Juist ook in grootschalige productie liggen kansen door vakmanschap, flexibiliteit en creativiteit te koppelen aan kostenbewust sturen aan de productiekant. Doe zoals Maaskant. Dan kan er daadwerkelijke tegemoet worden gekomen aan individuele verschillen in mogelijkheden en wensen van eindgebruikers.