E. Cruquius - Amsterdam: Geleidelijke verkleuring naar wonen en werken

Verslag sessie E, praktijkcongres 'Gebiedsontwikkeling Slim Vlottrekken'

Het oostelijk havengebied van Amsterdam is de afgelopen jaren getransformeerd van industriegebied tot stedelijk woongebied aan het water. Cruquius is het enige schiereiland in het gebied dat nog niet herontwikkeld is. Het omvat een bonte verzameling van bedrijven en ook nog wat zware industrie, zoals een betonfabriek.

De eerste aanzet tot herontwikkeling is gedaan door een kleinere projectontwikkelaar, die er een loft-­‐achtig kantoorgebouw neergezet heeft. Dergelijke kleine ontwikkelaars zijn erg belangrijk voor gebiedsontwikkeling, zo stelt Wienke Bodewes (Algemeen directeur Amvest), omdat ze dicht op de praktijk zitten en wendbaar zijn. Wanneer de gebiedsontwikkeling groter wordt en de golven hoger, kunnen ze echter vaak niet meer meedoen. Dit is het moment dat Amvest het project heeft opgepakt.

De centrumstedelijke ligging en de waterrijke omgeving zijn de belangrijkste kwaliteiten van Cruquis. Amvest ziet heel duidelijk de potentie hiervan. Toch wordt het gebied niet getransformeerd met een duidelijk doel of eindbeeld voor ogen. Bodewes is hier heel stellig in: “Ga nooit van een blauwdruk of eindbeeld uit. Het hanteren van een blauwdruk zit in onze genen maar beperkt een ontwikkeling enorm.” In plaats daarvan wordt er eerst een debat gestimuleerd aan de hand van programma met maatschappelijke waarde. Het doel hiervan is dat de gemeente niet langer vasthoudt aan een conserverende visie (behoud van stadsgebonden industrie en werkgelegenheid), maar het gebied als transitiegebied gaat zien waardoor er ruimte komt voor een ontwikkelstrategie.

Deze strategie kan zich verschillende kanten op ontwikkelen. De ambitie is een kwaliteitssprong en verkleuring naar woningbouw, maar in theorie kan een bedrijf weigeren het gebied te verlaten. Dan is belangrijk wat de minimale bewegingsruimte is, die nodig is om een bepaalde kwaliteit te realiseren. Daarnaast heeft Amvest de grondposities gekocht op basis van het huidige gebruik. Daardoor zou de exploitatie van het gebied als bedrijventerrein gewoon door kunnen blijven lopen.

Dat creatieve industrie een gebied in transformatie een boost kan geven die leidt tot waardestijging, daar gelooft Bodewes niet zo in. Wel zet hij tijdelijk gebruik van leeggekomen kavels doelbewust in voor branding van het gebied en om een kleine kasstroom te genereren.

Wanneer het publiek zich afvraagt wat er nieuw of slim is aan dit project ten opzichte van traditionele gebiedsontwikkeling, dan stelt Bodewes dat het systeem van herbestemmen, het RO-­‐ spel, grotendeels hetzelfde is gebleken. Het spel is alleen moeilijker, de beperkingen dwingender. Dat leidt ertoe dat er geen blauwdruk meer is, dat er goed nagedacht moet worden over het binden van partijen aan een project door het verdelen van financiële risico’s. Ook de rol van de overheid is anders. Bodewes is kritisch op de gemeentelijke overheid, die zich steeds vaker als ondernemer profileert en minder vaak het maatschappelijk belang voorop stelt. Het ambtenarenapparaat wordt strategisch ingezet op projecten waar het overheidsbelang het grootst is. Dit belemmert marktpartijen die nog willen ontwikkelen.

Minder problemen verwacht Bodewes van de markt. Er is in Amsterdam nog steeds een sterke behoefte aan centrumstedelijke woningen. Doordat er weinig gebouwd wordt is er bovendien een opzwellende vraag. Cruquius zou hier goed op in kunnen spelen, mits de partijen er in slagen daadwerkelijk een kwaliteitssprong te maken en een hoogwaardig nautisch woongebied te creëeren.

Spreker:
Wienke Bodewes, Algemeen directeur Amvest

Voor een overzicht van alle verslagen van het praktijkcongres klik hier.

Sessie E, Praktijkcongres 2012