5 augustus 2013
3 minuten
Verslag De rol van de provincie verandert! De financieel-economische, sociale omstandigheden en bestuurlijke verhoudingen waarmee de provincies samen met hun partners werken aan maatschappelijke opgaven zijn sterk in beweging. Dit vraagt een nieuwe ambitie, strategie en houding van provincies. Op 5 juni zijn ruim 60 bestuurders, ambtenaren en maatschappelijke partners, adviseurs en wetenschappers tijdens de IPO-conferentie ‘Veranderend Speelveld’ met elkaar in gesprek gegaan over de gevolgen van de nieuwe werkelijkheid voor de provinciale rol. Verdeeld over vier thema’s – programmering van wonen en werken, transitie van het landelijk gebied, energietransitie en ondergrond en ruimtelijke kwaliteit - bespraken de deelnemers na een korte pitch van enkele casussen hun ervaringen en verwachtingen ten aanzien van de provinciale rol in het fysieke domein. In dit artikel worden het veranderende speelveld en de opbrengsten uit de conferentie geschetst.
Provincies zoeken ondernemende, verbindende en zelfbewuste rol. Verslag IPO-conferentie.
Een nieuwe werkelijkheid
De veranderingen voltrekken zich op vele fronten. Door de economische crisis moeten partijen op zoek naar nieuwe, slimme manieren om doelen met minder geld te bereiken. De crisis zet de overheid aan tot forse bezuinigingen. Ook de provincies ondervinden de gevolgen, bijvoorbeeld in de uitkeringen uit het provinciefonds. Anderzijds wordt de provincie een belangrijkere financiële partner. Door de verkoop van hun aandelen van energiebedrijven beschikken sommige provincies over substantiële financiële middelen. De provincie als mede-investeerder in de vorm van ‘revolverende’ fondsen kan soms de benodigde impuls zijn om ontwikkelingen vlot te trekken.
Ook de samenleving verandert: vergrijzing, ontgroening, en (multiculturele) diversifiëring. Hoewel er voor Nederland als geheel voorlopig nog sprake zal zijn van een bevolkingsgroei, zijn er regionale verschillen en nemen deze in betekenis toe. Groeipolen en perifere krimpregio’s bevinden zich soms vlak bij elkaar. Daarbij wordt de samenleving geconfronteerd met mondiale uitdagingen, zoals klimaatverandering en schaarste aan grondstoffen. Efficiënter en zuiniger omgaan met energie, grondstoffen, water en natuurlijke hulpbronnen staat centraal. Dit leidt tot nieuwe en aangescherpte ruimtelijke opgaven zoals energietransitie, ondergrondse ordening, waterveiligheid en zoetwatervoorziening.
Niet alleen het karakter van de samenleving verandert, ook haar relatie met de overheid. Het geloof in de maakbaarheid van de samenleving en de oplossing van vele maatschappelijke problemen door overheidsoptreden neemt af. Er ontstaat een nieuwe balans tussen overheid, maatschappelijk middenveld en de private sector, gekenmerkt door nieuwe netwerken als gevolg van privatisering en deregulering en verschuiving van verantwoordelijkheden. Steeds meer ‘gelijkgestemden’ organiseren zich op verschillende manieren op verschillende momenten in verschillende samenstellingen. Er vormen zich nieuwe allianties tussen burgers, ondernemers en overheid (IPO Trendboekje, 2012).
Ook binnen de overheidskolom veranderen de verhoudingen. Enerzijds neemt de rol en invloed van Europa op talloze beleidsterreinen toe. Anderzijds worden taken en bevoegdheden steeds meer decentraal geregeld. Het Rijk heeft delen van haar takenpakket gedecentraliseerd naar provincies (ruimte en natuur) en gemeenten (sociale voorzieningen). En hoewel de verplichte, intergemeentelijke samenwerking (Wgr plus) wordt afgeschaft, neemt de intergemeentelijke samenwerking op vrijwillige basis sterk toe, of worden de mogelijkheden voor fuseren verkend. Mede als gevolg hiervan is er sprake van een opschalingsproces. De relatie met de provincie kan hierdoor veranderen. De discussie over opschaling speelt ook op provinciaal niveau, met als recente ontwikkeling de voorstellen voor de mogelijke fusering van de provincies Noord-Holland, Flevoland en Utrecht, de ‘Noordvleugel’. Daarnaast zorgt ook nieuwe wetgeving, zoals de Omgevingswet of de wet Hof, voor nieuwe taken en opgaven. De wet Hof bijvoorbeeld versterkt de begrotingsdiscipline ook voor decentrale overheden.
Welke uitwerking hebben deze ontwikkelingen wanneer we specifiek inzoomen op de vier genoemde thema’s in het ruimtelijk-economisch domein en landelijk gebied? De ‘Verander-radar’ in figuur 1 geeft in één oogopslag het veranderende ruimtelijke speelveld weer. Met in de buitenste ring de ‘nieuwe werkelijkheid’ in maatschappij en bestuurlijke verhoudingen en in de binnenste ring de kwadranten met de betekenis voor de eerder genoemde vier thema’s.
Lees verder:
Cover: ‘2013.08.05_Een nieuwe werkelijkheid_180’
