2015.09.03_Het poldermodel is zo gek nog niet

Het poldermodel is zo gek nog niet

3 september 2015

3 minuten

Nieuws Strategische ruimtelijke planning is van groot belang voor steden en regio’s, maar is lang niet altijd effectief. Dat blijkt uit vergelijkend Europees onderzoek van promovendus Jan Vogelij. Zijn conclusie: het aloude Nederlandse ‘poldermodel’ is zo gek nog niet.

Promotie Jan Vogelij 11 september 2015 | 10:00 plaats: Aula TU Delft

Steden of regio’s die mee willen in de vaart der volkeren, hebben alle belang bij een effectieve ruimtelijke strategie. Want die bepaalt mede hun concurrentiekracht en innovatieve vermogen. Maar succesvolle structuurvisies opstellen blijkt in de praktijk een hele kunst, want ze raken altijd aan een groot aantal belangen. Het vergt een creatieve speurtocht naar een gezamenlijk toekomstbeeld, stelt Jan Vogelij, die als directeur van stedenbouwkundig bureau Zandvoort veel Europese ervaring opdeed. “Mijn ervaring is: hoe opener het beslissingstraject, hoe groter de kans op succes.” Vogelij (1947) besloot er zijn promotieonderzoek aan te wijden. Daartoe selecteerde hij vijf strategische ontwikkelingsvisies in vier Europese landen, te weten Nederland (Drechtsteden), Italië (Bologna en Val Gardena), Schotland (Glasgow/Clyde Valley) en België (Meetjesland). Hij spitte beschikbare rapporten door en evalueerde de besluitvorming over de visie in elk project. Daarnaast had Vogelij interviews met zes tot acht direct betrokkenen van ieder project. Grote vraag: wat bepaalt of een besluitvormingsproces een effectieve visie oplevert?

Het poldermodel is zo gek nog niet - Afbeelding 1

Foto door Michael Gallacher

‘Het poldermodel is zo gek nog niet - Afbeelding 1’


Zijn onderzoek bevestigt dat een hiërarchische bestuurscultuur en nadruk op juridische aspecten haaks staan op een open ontwerpproces. In Bologna bijvoorbeeld ging het mis toen het stadsbestuur bereikbaarheid en openbaar vervoer uitsloten van de discussie. Met als gevolg dat dit structurele probleem niet werd aangepakt in het 'Piano Strutturale Comunale'. Een ontwerp van een professor uit Milaan (Gabellini) werd door de bevolking enthousiast onthaald en vlot goedgekeurd door de gemeenteraad. Maar het regionale planningssysteem vereist gelijktijdige goedkeuring van de visie en de bestemmingsplanregels. De juridisering die volgde zorgde ervoor dat het enthousiasme snel wegebde. Typerend, stelt Vogelij. “Als het zoeken naar betere mogelijkheden vooraf wordt uitgesloten, ontbreekt de open houding die tot nieuwe toekomstperspectieven kan leiden. Dan is de kans op succes gering, want je krijgt nooit alle partijen mee. Gedeeld eigendom en co-creatie van de visie zijn nodig voor maatschappelijk draagvlak.”

Het project Meetjesland – tussen Gent en Brugge – werd om andere redenen geen succes. Het enthousiasme waarmee maatschappelijke groeperingen aan de slag gingen, ging teloor doordat gemeenten het lieten afweten.

De subtitel van zijn proefschrift ‘Effective Strategy Making’ houdt een vuistregel in voor effectieve visievorming: “Co-designing Scenarios as a Tool for Strategic Planning”.
Duidelijk is dat de stedenbouwkundige als ruimtelijk ontwerper in strategische planvorming een belangrijke rol kan spelen. De stedenbouwkundige die belangen van alle betrokkenen meeneemt kan synergie creëren. “'Polderen' dus, zoals ingebakken in onze Nederlandse planningstraditie”, zegt Vogelij. “Geef alle betrokken het gevoel van co-auteurschap en je krijgt een langetermijnvisie die eigendom wordt van de maatschappij. Als dat lukt, blijkt het vaak ook eenvoudig om samen juridische klippen te omzeilen. Regels zijn hulpmiddelen, geen doelen op zich.”


Cover: ‘2015.09.03_Het poldermodel is zo gek nog niet’



Meest recent

Nieuwbouw woonwijk westergouwe in Gouda, Nederland door Drew McArthur (bron: shutterstock)

De winkel openhouden tijdens de verbouwing: gebiedsontwikkeling in een omgevingsplan in opbouw

Hoe geef je een gebiedsontwikkeling een plek in een plan dat nog in de steigers staat, zonder dat je nu keuzen maakt in de opbouw van het plan die je later beperken? De VNG ontwikkelde een aanpak vanuit drie keuzen.

Analyse

17 november 2026

Annius Hoornstra Column Cover door Esther Dijkstra (bron: Illustratie Esther Dijkstra, bewerkte foto Patrick van den Hurk)

Volhardend of adaptief

Een toepasselijk thema voor een column op de dag van de presentatie van de Nota Ruimte: water en bodem. Annius Hoornstra geeft zijn visie op een recente CRA-studie, die de relatie opzoekt met de ontwikkeling van woningbouw.

Opinie

16 november 2026

Landmark luchtbruggen door Maarten Zeehandelaar (bron: Shutterstock)

De nieuwe Nota Ruimte kiest te weinig om als vliegwiel te kunnen dienen

De Nota Ruimte markeert de terugkeer van het Rijk in de ruimtelijke ordening. Onze ‘nationale omgevingsvisie’ toont vooral hoe verknoopt tal van ambities zijn. Voor de zo gewenste regie van het Rijk moet er nog wel wat gebeuren.

Uitgelicht
Analyse

16 november 2026

Uw gastbijdrage op GO.nu: Over gastbijdragen

Uw gastbijdrage op GO.nu

Wij staan open voor bijdragen uit wetenschap en praktijk. Wij moedigen auteurs aan hun kennis en ervaring te delen.

Over gastbijdragen
Uw project toevoegen: Ga naar de GO-Projectenkaart

Uw project toevoegen

Wilt u graag een gebiedsontwikkeling toevoegen aan de GO-projectenkaart? Vul dan via onderstaande link het formulier in.

Ga naar de GO-Projectenkaart
Uw organisatie bij de SKG: Ga naar de SKG-website

Uw organisatie bij de SKG

Uw organisatie aansluiten op het netwerk van de Stichting Kennis Gebiedsontwikkeling? Neem dan contact op.

Ga naar de SKG-website
Uw bijeenkomst in de agenda: Neem contact op

Uw bijeenkomst in de agenda

U kunt uw gebiedsontwikkeling-gerelateerde evenement aankondigen via onze agenda door contact op te nemen met de redactie.

Neem contact op