Kennisdelen duurzame monumentenzorg biedt perspectief

Kennisdelen

De Doorgeefmanifestatie was typerend voor de werkwijze van het Praktijknetwerk in de afgelopen drie jaar. Op een bijzondere locatie, de in restauratie zijnde Cereolfabriek in Utrecht, boog een bont gezelschap van aannemers, ontwikkelaars, architecten, wetenschappers en onderzoekers zich over een aantal specifieke opgaven voor de herbestemming en verduurzaming van karakteristieke complexen. Eerst aan de hand van presentaties en pitches, daarna in workshops. In een van de presentaties ging architect (‘en met een volle kapstok aan nevenfuncties’) Job Roos onder andere in op de veranderende rol van de architect in deze tijd van, vooral, herbestemming. Hij noemde het Holland op z’n smalst: “Het cultiveren van het onderscheid tussen restauratie en herbestemming is misleidend en een gemiste kans”. Voor het gebouwde erfgoed zag hij met name de rol weggelegd als ‘stepping stones in de ruimtelijke ontwikkeling van onze gebouwde omgeving, van sector naar factor naar vector’. Daarbinnen is de nieuwe rol van de erfgoedarchitect te bepalen in de diepte: ‘inhoud, kennis en kunde’ en in de breedte: ‘open attitude, proces, dialoog’. Nieuwe vormen van aanbesteden, met nieuwe contractvormen zoals Design, Build, Maintain, Finance en Operate (DBFMO) maken het mogelijk dat de architect (weer) onderdeel wordt van de totale bouwketen’.

Waardebepaling

Na Roos schetste ook Birgit Dulski, als onderzoekster werkzaam bij Nyenrode Universiteit en het NIBE, toekomstige opgaven: De belevingswaarde van de locatie wordt belangrijker; Focus op de bestaande bouw; Van aanbod- naar vraaggericht bouwen: Wat wil de eigenaar/gebruiker?; We gaan meer samenwerken; Duurzaamheid blijft hoog op de agenda, maar moet ook vraaggericht worden; Mensen willen niet meer vooral praten, maar doen. Dulski is samen met Jennemie Stoelhorst en Theo van Oeffelt oprichter van het Praktijknetwerk DuMo. Zij ging in op het begrip ‘waarde’ en citeerde Bert van Bommel, verbonden aan de TU Delft en de Rijksgebouwendienst: ‘Authenticiteit is het onvervalste, het echte, niet alleen het materiaal, ook gevoelens kunnen authentiek zijn, wat je wel moet onderbouwen. Waarde ontstaat pas als aan het echte een verhaal verbonden is dat gewaardeerd wordt, dat geeft betekenis.’ En stelde vervolgens de vraag, ‘hoe en in hoeverre betrek je belangenorganisaties bij waardenstellingen?’

Betrokkenheid

Na enkele presentaties over de restauratie en herbestemming van de Cereolfabriek door Ron Spaan van BOEi, Marcel Prijt van de gemeente Utrecht, architect Bastiaan van de Kraats en aannemer Flip van der Burgt, kwam in de daarna volgende workshops onder andere die betrokkenheid van belangenorganisaties terug. Dorothe Lucassen, van het Wilde Westen, wordt een van de huurders van de herbestemde Cereolfabriek. Wat haar betreft was zij nog veel meer betrokken geweest bij de nieuwe invulling van het gebouw. Meer gemeenschappelijkheid, meer verantwoordelijkheid, bepleitte zij. ‘Kies voor synergie, in plaats voor afzonderlijke domeinen die worden ingevuld door zelfstandige gebruikers’. ‘Een mooie gedachte’ zei Arno Boon, directeur BOEi en verhuurder van het gebouw, ‘maar synergie moet groeien, die kun je niet vooraf bepalen. Wij, als eigenaar, moeten er zeker van kunnen zijn dat het gebouw ook zonder die synergie blijft functioneren.’

Vragen

Moderator Sanne Koorneef constateerde aan het einde van de bijeenkomst dat er tal van nieuwe, boeiende vragen ter bestudering en beantwoording lagen. Zoals de kennis die verwacht, en misschien wel geëist moet worden aan eigenaren en gebruikers van monumenten. ‘Zijn er misschien monumentenloodsen nodig, professionele gidsen die niet ervaren opdrachtgevers van restauraties en of herbestemmingen door het proces begeleiden?’
Erna van Holland, algemeen manager NRP, stelde vast hoe goed het is ‘dat op dit soort bijeenkomsten dilemma’s worden geschetst en oplossingen worden gedeeld’. ‘Blijf elkaar inspireren’ noemde zij als belangrijkste motief voor het samengaan van het Praktijknetwerk DuMo en het NRP.
Architectenbureau BiermanHenket voegde gelijk de daad bij het woord en tekende als eerste van de leden van het Praktijknetwerk voor het lidmaatschap van het NRP.