platform voor kennis, nieuws en opinie
Zoeken
platform voor kennis, nieuws en opinie

Klimaatbestendige transformaties in Breda en Heerhugowaard

Klimaatbestendige transformaties in Breda en Heerhugowaard

Havenkwartier Breda

18 mrt 2019 - Het klimaat is aan het veranderen. We merken het aan lange droge periodes en aan extreme regenbuien. Steden moeten met het klimaat mee veranderen om voorbereid te zijn op deze weerextremen in de toekomst. Maar welke aanpassingen zijn daarvoor nodig in de ruimte en samenleving? Voorbeelden uit Breda en Heerhugowaard laten zien hoe je zorgt voor klimaatbestendige gebiedstransformaties.

Een toekomstbeeld van hetere zomers en zachtere winters. “Fijn, die zomerse temperaturen”, zegt Martijn Klootwijk, manager stedelijk water bij de gemeente Breda. “Maar dit zijn natuurlijk de gevolgen van de klimaatveranderingen. Na een periode van droogte heeft het grondwaterpeil lang nodig om te herstellen. Als er een extreme regenbui valt is er niet alleen waterschade, de bui heeft ook financiële gevolgen. Daarom moeten we kijken naar oplossingen om deze klimaatproblemen op te lossen of te beheersen.” Daarover zijn ook afspraken gemaakt. Het ‘Deltaplan ruimtelijke adaptatie’ bijvoorbeeld. Daarin staat dat overheden ‘klimaatrobuust handelen’ in hun beleid moeten hebben verankerd voor 2020. In 2050 moeten steden ook zo zijn ingericht.

Leefbare en klimaatbestendige omgeving

Veel binnenstedelijke transformatieprojecten vragen al om klimaatrobuust handelen. Het stationsgebied in Heerhugowaard ervaart problemen door de hitte. En veel particuliere panden moeten van energielabel wisselen. Breda kijkt naar het samenvoegen van landschap en stedenbouw om zo een stadscultuur te creëren die klaar is voor de toekomst van adaptief ontwerpen. “Breda wil in 2023 een leefbare en klimaatbestendige stad zijn”, benadrukt Klootwijk. “Met meer bovengrondse, blauwgroene oplossingen. We willen water als grondstof beschouwen, de energietransitie koppelen aan de klimaatadaptatie en het waterbewustzijn en het waterbewust handelen verhogen.” 

Volgens Kees Kruithof, adviseur strategie en beleid van gemeente Heerhugowaard, kijkt ook zijn gemeente naar aanpassingen in het watersysteem. “En als we onze stedelijke transformatie klimaatrobuust willen laten zijn, moeten we ook optrekken met bewoners en bedrijven.” Het grondbezit is zowel in Breda als Heerhugowaard veelal in handen van particulieren. Zonder na te denken over participatievraagstukken is het dus lastig om te komen tot een klimaatrobuuste inrichting. “In Breda baseren we onze communicatie op verschillende leefstijlen”, vertelt Klootwijk. “Jeugd, starters, bedrijven, ouderen: allemaal hebben ze andere behoeften. De communicatie moet daarop aansluiten. Zo hopen we deze groepen te bereiken en ze bewust te maken van de klimaatproblemen en -oplossingen.”

Klimaatrobuust in Heerhugowaard

Volgens Kruithof kijk je bij een transformatie niet alleen naar het gebied zelf, maar naar de hele stad. “Het water in de stad is in verbinding met alles. Dat zorgt niet alleen voor problemen, maar ook voor kansen. Door het water na een extreme stortbui op te slaan in de buurt van woningen, zorgt het voor verkoeling in een warme periode. Bij een complex van studentenwoningen hebben we zo’n wateropvang gemaakt door een diepe waterplas te plaatsen. Door de diepte en het water is het mogelijk om het hele complex in de zomer te verkoelen. Bovendien biedt het een extra buffer voor al het water in het gebied.” 

Met exploitatieovereenkomsten en zakelijke rechten probeert de gemeente ervoor zorgen dat de stad blijft vergroenen. “Als we meedenken over de plannen voor een gebied, stellen we als voorwaarde dat er groen in het plan komt. Zo proberen we niet alleen op publieke maar ook op private gronden te werken aan de klimaatrobuuste inrichting van de stad.”

Klimaatrobuust in Breda

“In projecten in het stationskwartier, bijvoorbeeld het gerechtsgebouw en bij woningbouw in de stad, is rekening gehouden met klimaatadaptatie”, vertelt Hans Thoolen, projectmanager bij de gemeente Breda. “Denk aan groene gevels, verkoeling van de stad door waterspeelplekken en waterakkers voor wateropvang.” Ook in nieuwe projecten, zoals het Havenkartier en het CSM-terrein (beide ten noordoosten van het station), zet Breda in op klimaatadaptief ontwerpen. “Het zijn twee grote gebieden die we zo willen inrichten dat ze internationale aantrekkingskracht hebben en stedelijkheid langs de rivier bieden. Door functiemenging van wonen, werken en vrije tijd is dit mogelijk. Het gebied wordt op deze manier ‘herstedelijkt’ in plaats van verstedelijkt.” 

Ook in de haven in het centrum houdt Breda rekening met een klimaatrobuuste inrichting. “In 1964 werd de oude haven gedempt voor de eerste ondergrondse parkeerplaats van Nederland”, vertelt Thoolen. “In 2007 was deze verwijderd en stroomde er weer water in de oude haven. Dit project, de ’Nieuwe Mark’, krijgt nu een vervolg. We trekken rivier de Mark verder de stad in, we verdiepen de rivier en we vergroenen de kades. Zo wordt de blauwgroene structuur van de stad, en daarmee de klimaatadaptieve inrichting, vergroot.”

Toekomst

Over de klimaatrobuuste voorbeelden van Breda en Heerhugowaard zijn nog wat bedenkingen. De gemeenten zijn nu vooral bezig met oplossingen voor de gevolgen van de klimaatverandering. “Als het gaat om het aanpakken van klimaatverandering zelf, gaat het vooral over de bewustwording bij inwoners en bij de bedrijven”, stelt Klootwijk. “We proberen dit bijvoorbeeld voor elkaar te krijgen met educatie van kinderen, met groene schoolpleinen en waterspeelplekken. Ook hierin moeten we met alle partijen blijven optrekken. Gemeenten kunnen het écht niet alleen.”

Cover: Havenkwartier Breda (bron: Gemeente Breda)

Dit artikel verscheen eerder op stedelijketransformaties.nl

Auteurs

Maarten Hoorn
Maarten Hoorn

Projectleider Platform31

Bekijk alle artikelen
Regien Adrichem
Regien van Adrichem

Projectleider stedelijke transformatie bij Platform31

Bekijk alle artikelen