Pleidooi voor polycentrische ontwikkeling van steden

Veel recent ontwikkelde ruimtelijke plannen voor grote metropoolgebieden kennen een polycentrische ontwikkeling. Men wil daarmee een goed transportsysteem, een duurzaam milieu, betere toegang tot onderwijs, werkgelegenheid, voorzieningen en huisvesting bewerkstelligen. Een polycentrische ontwikkeling kan bovendien een brug slaan tussen ruimtelijke ontwikkeling en duurzame ontwikkeling. Jaume Masip Tresserra onderbouwt in zijn proefschrift, dat hij vandaag verdedigt,  de veronderstelde economische, sociale en milieutechnische effecten van polycentriciteit empirisch en gaat na hoe deze in de praktijk worden gerealiseerd.

Conceptvorming vernieuwen

Masip Tresserra heeft getracht de conceptvorming rondom polycentriciteit te vernieuwen door twee duidelijk te onderscheiden stromingen in de literatuur samen te brengen, te weten die over intra-urbane en inter-urbane polycentriciteit. Een betere integratie van deze stromingen kan de effectiviteit en haalbaarheid van polycentrische ontwikkelingsstrategieën in ruimtelijke plannen verbeteren. Ook is hij nagegaan hoe de opstellers van ruimtelijke plannen in Catalonië – een regio die al tientallen jaren een polycentrische ontwikkeling kent – in de praktijk zijn omgegaan met polycentrische ontwikkeling. De Metropoolregio Barcelona, waar circa 5 miljoen mensen wonen, maakt daar deel van uit.

Centra in metropoolgebieden herkennen

Dit promotieonderzoek  levert nog een andere belangrijke bijdrage op: een nieuwe methodologie voor de identificatie van centra in metropoolgebieden. Een simpele drempel zoals het aantal banen volstaat niet. De nieuwe methode bepaalt centra aan de hand van de mate waarin agglomeratievoordelen aanwezig zijn, dit in vergelijking tot de omgeving van het centrum. Bovendien houdt deze nieuwe, geteste methode rekening met de verschillende wijzen waarop centra kunnen ontstaan, namelijk via decentralisatie en via versmelting.

Minder CO₂-uitstoot

Een polycentrische metropoolstructuur bevordert de prestaties van een metropolitaan gebied doordat het verplaatsingspatroon duurzamer is. Zo ook in Barcelona. De mensen die in de centra wonen of daar hun dagelijkse activiteiten hebben, maken meer gebruik van openbaar of niet-gemotoriseerd vervoer, terwijl hun reizen korter zijn, minder tijd kosten en minder CO₂-uitstoot veroorzaken dan als ze niet in centra wonen of daar hun dagelijkse activiteiten niet uitoefenen. En de bevolking die in de nabijheid van centra woont, vertoont een duurzamer reispatroon dan degenen die verder weg wonen. Bovendien is ook het verplaatsingspatroon van mensen die tussen centra reizen duurzamer dan wanneer zij zich verplaatsen tussen perifere gebieden. Ze gebruiken vaker het openbaar vervoer en maken kortere verplaatsingen.

Inzet openbaar vervoer

Op basis van zijn berekende effecten van polycentriciteit op reisgedrag doet Masip Tresserra enkele aanbevelingen voor planners en beleidsmakers. Ontwikkel nieuwe netwerken van openbaar vervoer tussen centra, waardoor de geaggregeerde stedelijke omvang beter wordt benut en de economische agglomeratievoordelen zich sterker kunnen ontwikkelen. Ook pleit hij voor op vervoer gerichte compacte stadsontwikkeling in al bestaande centra zodat meer centrumbewoners agglomeratievoordelen benutten. De groei van gebieden die verder van centra liggen moet worden beperkt om de CO₂-uitstoot van transport te verminderen. Wel houdt Masip Tresserra een slag om de arm: “De ene stad is de andere niet. Hou daarom rekening met de – geaggregeerde - omvang van centra en de nabijheid van centra.”

Meer informatie             

·        Proefschrift ‘Polycentricity, Performance and Planning. Concepts, Evidence and Policy in Barcelona, Catalonia’.

·        Profiel Jaume Masip Tressera