Stedenbouw als veranderkracht

Ontwerp én proces én debat

Onze overtuiging was en is dat procesvaardigheden een belangrijke versterking zijn voor de positie en de uitoefening van het vakmanschap van de stedenbouwkundige. Dat is op zich geen nieuws. Veel stedenbouwkundigen werken in hun praktijk in complexe processen. De inzet van ons programma was om die constatering van argumenten te voorzien en te onderzoeken welke aanvullende vaardigheden daarbij nodig zijn. Ontwerp én proces was de inzet van ons essay 'Teken voor de verandering', van onze werkconferentie ‘Verbreed vakmanschap’ en van onze leerwerkdagen ‘Van intuïtie naar inzicht’ en ‘Co-creatie, ontwerpend denken en handelen’. We spraken met onderwijsinstellingen, opdrachtgevers en overheden. Met steun van het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie konden we op verschillende fronten tegelijk onze inzet kwijt. Het programma is op 28 november 2012 in Amsterdam afgesloten met een publieke verantwoording. Op ons verzoek schetste de Canadese stedenbouwkundige Larry Beasley hier een toekomstperspectief voor het ‘vak’.

Elke stedenbouwkundige opgave is als een veranderingsproces te benaderen. Om de stedenbouw en ruimtelijke planning in de ‘nieuwe realiteit’ verder te brengen komen de principes van de veranderkunde goed van pas. In dit afsluitende essay van het programma Stedenbouw als Veranderkracht geven we aan hoe de stedenbouwkundige zich de komende jaren kan doorontwikkelen. Niet meer als een door de overheid en marktpartijen ingezette tekenaar van plankaarten en toekomstbeelden, maar als een luisteraar en gespreksleider die modereert en intervenieert en als ontwerper werkt tussen een veelheid aan partijen, vooral in bestaand bebouwd gebied. Het ontwerp blijft centraal staan in het vak, maar die nieuwe rol vraagt wel een verbreed vakmanschap. Met hulp van de begrippen uit de veranderkunde maken we duidelijk welke tools de stedenbouwkundige in huis moet hebben.

De overheid speelt een steeds geringere rol in de ordening van onze fysieke omgeving. Zij stelt minder de kaders vast en laat het initiatief aan anderen over. Maar deze andere partijen zijn, mede door de crisis, eveneens op zoek naar een nieuwe rol en positie. Dit heeft ingrijpende gevolgen voor stedenbouwkundigen en stedenbouwkundige diensten. Ook zij moeten zich bezinnen op een nieuwe manier van werken. De ‘klassieke’ invulling van hun rol – het maken van het allesomvattend ontwerp, het verwerven van draagvlak en de uiteindelijke realisering in concrete stukken stad – staat sterk onder druk. Het beeld dat anderen van de stedenbouwkundige hebben draagt hier mede aan bij. Zo zien de projectontwikkelaars de stedenbouwkundige vooral als de ontwerper van plankaarten en toekomstbeelden, die zich sterk focust op zijn artistieke bijdrage. Hij of zij wordt minder herkend als de professional die ontwerp koppelt aan continuïteit van proces en inhoud, kwaliteit en winstgevendheid op de korte en lange termijn. Dit heeft ook te maken met de overheid die zijn stedenbouwkundige diensten een minder prominente positie vergund heeft en minder investeert in de continuïteit van organisatie en planvorming. De rol van de stedenbouwkundige wordt aan de publieke kant ingeperkt tot vergunningverlener en op zijn best tot facilitator. Dat is een ongewenste ontwikkeling.

Voor een pdf van de volledige publicatie zie bijlage.

Zie ook:

- Publicaties in het kader van het programma Stedenbouw als veranderkracht:
* ‘Stedenbouwer moet zijn studio uit’
* Werkconferentie Verbreed Vakmanschap