Transformeer mee tijdens ‘Kaffee debat’ in het Schieblock in Rotterdam

Rudy Stroink en ondergetekende gaan als interviewers op zoek naar innovaties in de manier van ontwikkelen: het concept, de aanpak, het verdienmodel, manier van financieren. Ook wordt aandacht besteed aan de resultaten van de tijdelijke projecten op de directe omgeving en de stad, het onderwerp van de IABR. Samen gaan we opzoek naar de bouwstenen die nog ontbreken in de zoektocht naar nieuwe manieren om bestaande gebouwen weer nuttig te maken voor stad en gebruikers. Een zoektocht naar inspiratie, investeringen en inspanningen van derden en om transformaties op gang te brengen. Een goed voorbeeld is bijvoorbeeld het C-mill terrein in Heerlen, waar door privaat initiatief een voormalig Philipsterrein nieuw leven is ingeblazen. Of het Hembrugterrein, waar door de overheid is besloten een bijdrage te leveren aan het behoud van Cultuurhistorisch erfgoed. Tijdelijk gebruik is ook groeiende. Een voorbeeld hiervan is de Blokhuispoort in Leeuwarden. Tot 2007 huis van bewaring. Nu biedt het ruimte aan 130 bedrijfjes. De stichting Blokhuispoort, bestaand uit voormalig medewerkers van de gevangenis bevordert het behoud van het historisch erfgoed. Ook het aantal particuliere initiatieven neemt toe. Theater Walhalla op Katendrecht in Rotterdam of Hannekes Boom, naar idee van twee stedenbouwkundigen. Het hipste terras in Amsterdam.

Twee voorbeelden waar we op 8 juni uitgebreid bij stilstaan zijn het Schieblock in Rotterdam, met ‘biergarten’ en het Acta gebouw in Amsterdam. Jos Buskermolen, van de Alliantie: ‘het Acta-gebouw wordt voor tien jaar verbouwd zodat er studenten kunnen wonen. Die brengen een heel eigen dynamiek naar dat gebied. Wij stimuleren ze om verbinding te maken met de buurt. Huiswerkbegeleiding, een filmavond, dat soort verbindingen. Het zet Nieuw West op een heel andere manier op de kaart.

Veel tijdelijke projecten, zo ook het Schieblock zijn het initiatief van Architecten. Toeval? Creativiteit is een belangrijk ingrediënt om tot transformatie van een gebouw of gebied te komen. In Duitsland is het al veel langer gebruikelijk dat architecten als ontwikkelaar optreden. De grond in steden, zoals Berlijn, blijft schaars en ‘Baugemeinschaften’zijn afhankelijk van top-­down planning. Volgens de Duitse hoogleraar Schenk is het maken van de stad met bewoners een niche maar wel een realistisch ontwikkelingsmodel in Duitsland. ‘Zo verkopen CPO-­projecten momenteel relatief snel in een slechte markt en bestaat er een sterk architectennetwerk, dat actief op zoek is naar plaatsen om particuliere initiatieven te laten landen’. In Berlijn zijn de mogelijkheden voor tijdelijk bestemming in 2006 zelfs verruimd via de Bauordnung. Tegenstrijdigheden zijn uit de wetgeving gehaald en de gestelde eisen zijn vereenvoudigd. Daarnaast werden de vergunningseisen verkort en is er geen maximum duur meer voor tijdelijke herbestemming. Dit in tegenstelling tot Nederland waar een termijn van 5 jaar geldt. Al zijn er ook uitzonderingen, zoals voor Strijp S in Eindhoven waar een ontheffing is gegeven voor 15 jaar.

Naast tijdelijke projecten is er een zoektocht naar meer duurzame invullingen. Het denken in lange termijn waardecreatie is hierbij essentieel. Uit oogpunt van belegging, cultuurhistorische waarde, het creëren van werkgelegenheid of vanwege het verduurzamen van bestaand vastgoed op het gebied van energielasten. Betrokkenheid lijkt in alle gevallen de sleutel. Als ondernemer, vanuit een maatschappelijke doelstelling, een politiek of individueel statement. De voorbeelden illustreren dat de oplossing niet bestaat. Vanuit de opgave en betrokkenen wordt een passende strategie gezocht. Vaak is niet het gebouw leidend maar de ‘community’ van betrokken. Dit toont ook de kwetsbaarheid; het aantal pioniers is uiteindelijk altijd beperkt. Om massa te maken zijn volgers nodig. Zij die hen weten te raken hebben de toekomst.

Voor verslagen van het VrijdagmiddagKaffee Herbestemmen: Herbestemming Academie