Warmtenetten in publieke handen, energiebedrijven staken werkzaamheden

In de brief die minister Rob Jetten (Klimaat en Energie) afgelopen vrijdag naar de Tweede Kamer stuurde, benadrukt hij dat hij met de maatregel gemeenten “voldoende sturingsmogelijkheden en bevoegdheden te geven.” Jetten denkt door gemeenten de regie te schenken dat een warmtenet voor iedereen een betaalbaar, betrouwbaar en duurzaam alternatief is voor aardgas. En dat is nodig, omdat het kabinet als doelstelling heeft het huidige aantal van 500.000 huishoudens dat nu is aangesloten op het warmtenet in 2030 te verdubbelen. In 2050 moeten uiteindelijk 2,6 miljoen huishoudens hun warmte op deze manier binnenkrijgen.

Onvoorspelbare dynamiek

De Wet collectieve warmtevoorziening leidt bij de energiebedrijven tot woedende reacties. Aan Trouw laat energieleverancier Vattenfall weten geen nieuwe warmtenetten te ontwikkelen als Jetten echt van plan is alle warmtenetten in publieke handen onder te brengen. Ook wil het bedrijf de uitbreiding van bestaande warmtenetten stilleggen. Tegen het FD zeggen de Zweden dat ze de ontwikkelingen ‘zeer zorgelijk’ vinden en dat ze verwachten dat door dit besluit de aanleg van nieuwe netten zal vertragen. Volgens de krant zijn de aangekondigde maatregelen een grote koerswijziging ten opzichte van het verleden, ook omdat 90 procent van de netten nu wel in particuliere handen is.

De Nederlandse concurrent Eneco komt in beide kranten met een vergelijkbare boodschap. Ook zij waarschuwen dat de aanleg van warmtenetten vertraging gaat oplopen en dat de onteigening van private eigenaren van bestaande warmtenetten zal leiden tot “investeringsonzekerheid voor lopende projecten. De publieke partner heeft vaak weinig ervaring met aanleg, onderhoud, distributie en uitbating van een warmtenet. Het risico is te groot om projecten met een investeringshorizon van twintig tot veertig jaar bloot te stellen aan de onvoorspelbare dynamiek van de lokale politiek.”

Kritiek

Om gemeenten door de eerste lastige fase heen te loodsen en de duurzame stroomvoorziening niet te plotseling tot stilstand te laten komen, mogen gemeenten tot 2031 nog wel private energieleveranciers als Vattenfall en Eneco inschakelen als het te lastig is om zelf de kar te trekken. Dat bedrijf mag het warmtenet de komende decennia nog uitbaten zodat de investeringen nog wel rendabel kunnen zijn. Zo hoopt Jetten de risico’s van zijn voorstel (verloren kennis, minder aanbod, extra kosten) te beperken.

Overigens zijn veel experts kritisch over de plannen van de minister. Vorige maand meldde NRC al dat uit een rapport van advieskantoor PwC blijkt dat wanneer commerciële energiebedrijven geen eigenaar meer mogen worden van warmtenetten, de energietransitie serieuze vertraging oploopt omdat gemeenten hun capaciteit en expertise “aanzienlijk moeten uitbreiden.” Daarom duurt de route via gemeenten volgens PwC langer. De onderzoekers kwamen daarom met een ander voorstel: geef de gemeente een actieve rol, maar stel geen meerderheidsbelang verplicht.