Alliander en NSOB: stuur op samenhang in de energietransitie

Meer dan vijf jaar na het klimaatakkoord van Parijs is er politieke bereidheid en maatschappelijke urgentie om de klimaatdoelstellingen te halen. Het ontbreekt alleen aan samenhang en overzicht over de vraag hoe we dit gaan organiseren. De energietransitie is immers veel meer dan ‘kolencentrales uit, windmolens aan’.

Dit betekent dat we onder onzekere omstandigheden – er is immers geen exacte routekaart naar een CO2-neutrale samenleving - een gezamenlijke aanpak moeten creëren, waarbij iedere betrokken partij zich bewust is van haar rol en verantwoordelijkheden in het ‘grotere’ transitieplaatje. Een nieuw kabinet moet daarom coherente keuzes maken om de realisatie van de energietransitie daadwerkelijk voor elkaar te krijgen. Hierin zijn meer sturing en samenhang nodig.

(on)mogelijkheden

In het huidige pallet aan beleidsinitiatieven - landelijk, regionaal en lokaal, of soms mengvormen - ontbreekt dit ‘grotere plaatje’ van de energietransitie. Veel initiatieven komen onafhankelijk van elkaar tot stand, hoewel er inhoudelijk raakvlakken zijn. Neem bijvoorbeeld de Regionale Energie Strategieën (RES) die zich richten op opwekking van duurzame elektriciteit op land (wind en zon), het Cluster Energiestrategieën (CES) dat kijkt naar de energie-infrabehoefte van de industrie, en de Nationale Agenda Laadinfrastructuur (NAL) die zich richt op de (toekomstige) laadbehoefte van elektrische voertuigen.

Al deze trajecten hebben een directe impact op de onderliggende energie-infrastructuur, maar worden vooralsnog niet in samenhang bezien. Hier ligt een grote uitdaging voor alle betrokkenen: hoe creëren we een gedeeld beeld over de uitvoering van de energietransitie, waar ambities, plannen en uitvoering samenkomen en waarbij uitvoerings(on)mogelijkheden ook weer een basis vormen voor nieuwe plannen?

Geen detaillistisch dirigisme

Wij doen daarom een oproep aan de politiek: stuur op samenhang. Dit betekent dat de energietransitie als één integraal thema benaderd moet worden. Stuur op samenhang door beleid niet te versnipperen over verschillende ministeries, maar creëer een nationaal (wettelijk) kader voor de inbedding van regionale trajecten en ontwikkelingen, zoals de RES-en. Werk daarnaast vanuit wat we weten over transities. Dus: de bottom-up-beweging moet behouden blijven, maar tegelijkertijd moet ook de samenhang op systeemniveau een plek krijgen.

Daarnaast raden wij aan te sturen op een gemeenschappelijk CO2-reductiedoel. Maak daarnaast een dwarsdoorsnede van alle regionale en nationale uitvoeringsprogramma’s, zoals de RES, CES en NAL, zodat er een gemeenschappelijk beeld ontstaat wat er moet gebeuren. Die samenhang geeft inzicht en biedt handelingsperspectief. Neem vervolgens als Rijksoverheid het initiatief om het gesprek te voeren met andere overheden, bedrijfsleven en maatschappelijk middenveld over hoe we dit gaan organiseren. Transitie is immers uitvoering.

Tot slot vormt onze analyse geen pleidooi voor detaillistisch dirigisme waarin de Rijksoverheid bepaalt waar welke windmolen moet komen en hoe hoog die moet zijn. Wij zien juist grote kracht in de decentrale beweging die nu is ingezet. De grootschalige verbouwing van ons energiesysteem is een gemeenschappelijke opgave, gedragen door decentrale overheden en lokale gemeenschappen. Tegelijkertijd is het wel nodig om te zorgen voor samenhang en verbinding in de decentrale beweging. Niet om controle te nemen, maar om de energietransitie daadwerkelijk te realiseren. Daarvoor begint de tijd inmiddels wel te dringen, want 2030 is geen verre horizon meer. De uitvoering van de energietransitie vraagt nú om gezamenlijke actie.