Opinie Columnist Annius Hoornstra las met veel interesse het vrijdag gepresenteerde coalitieakkoord. Hij werd erg enthousiast van het voornemen om een totaalaanpak te hanteren. Maar nu moet de daad ook bij het woord worden gevoegd. “Er zijn ook veel redenen om brede gebiedsbudgetten, als ze er dan toch zijn, eerder te vertienvoudigen met middelen uit andere domeinen.”
We moeten nieuwe generaties niet opzadelen met hoge schulden. Nee natuurlijk niet, maar wat heb je aan een nationale bankrekening met lage rentekosten en gebieden waar de haalbaarheid van de aantallen bovengeschikt is aan investeringen in toekomstwaarde? Ik had gehoopt bij het nieuwe coalitieakkoord vooruitstrevende opvattingen te lezen over de definitie van investeren, schuld en rente. Bijvoorbeeld in de lijn van de hoogleraren Mariana Mazzucato, die in landen als het Verenigd Koninkrijk de rijksoverheid adviseert om missie-georiënteerde investeringsplannen op te stellen. Of Stephanie Kelton die de mythe van de staatsschuld ter discussie stelt, daarbij verwijzend naar bijvoorbeeld de coronacrisis toen extra investeringen veel schade hebben voorkomen. Wat beide hoogleraren gemeen hebben, is dat zij uitgaan van een overheid die investeert in de toekomst. Daarbij zijn uitgaven investeringen in plaats van negatieve kasstromen, investeringen die moeten renderen. Daarbij scherpt Mazzucatto de definitie van investeren nog verder aan: de overheid moet niet de tekorten van het marktfalen corrigeren, maar de markt uitdagen om innovatief te zijn om de missies te realiseren die de overheid zich ten doel stelt.
Wat heeft dit nu te maken met gebiedsontwikkeling? Alles. In het nieuwe coalitieakkoord wordt gesproken over een totaalaanpak: “Wonen, werken, groen en andere voorzieningen worden samen ontwikkeld.” Gelukkig maar. Steden zijn meer dan woningen alleen. Subsidies worden per gebied gebundeld. Ook mooi. Ik mag hopen niet door de onrendabele top of het tekort op de grondexploitatie af te dekken. Een onrendabele top bij een verder positieve maatschappelijke businesscase is namelijk een ander woord voor de prijs van een falend systeem.
Wat gaan we doen, via een trickle down strategie sturen op economische groei of (ook) investeren in zorgzame buurten?
Dat klinkt abstract, maar als we zeggen dat een sociale huurwoning een onrendabele top heeft, dan is dat alleen op de begroting van de betreffende woningcorporatie het geval. Het hebben van een betaalbaar dak boven je hoofd bespaart immers een veelvoud aan zorgkosten. Dan staat er in het systeem een schuifje verkeerd en is er alle belang om overheidsmiddelen in te zetten – vanuit de missie om dakloosheid op te heffen of zorgkosten te verminderen.
Er zijn ook veel redenen om brede gebiedsbudgetten, als ze er dan toch zijn, eerder te vertienvoudigen met middelen uit andere domeinen, omdat deze budgetten zich dubbel en dwars terugbetalen. Om maar wat te noemen:
- Extra investeringen in een zorgzame buurt (met ontmoetingsruimtes en de ondersteuning van zelfredzaamheid van bewoners) verdienen zich binnen vier tot tien jaar terug.
- Extra investeringen in lopen en fietsen betekenen minder auto’s en daardoor meer woningen, maar ook minder asfalt en zelfs meer openbaar vervoer-opbrengsten.
- De sprong van netbewust bouwen naar netneutraal bespaart enorm in de kosten voor netverzwaring en levert woningen op met lagere energiekosten.
- Het mengen van wonen en werken kost geld, maar leidt tot minder reistijdverlies, files en asfalt. Het levert bovendien vitale economische stedelijke milieus op en vergroot de arbeidsparticipatie.
- Investeringen in een klimaatadaptieve omgeving kosten geld maar leveren net zoveel of meer geld op. Bovenal voorkomen we grote schadeposten.
De commissie Wennink illustreerde onlangs haar eigen boodschap met een alarmerende prognose van stijgende overheidstekorten als gevolg van de toenemende zorgkosten die het resultaat zijn van de sterk vergrijzende bevolking. Wat gaan we doen? Via een trickle down-strategie sturen op economische groei? Of (ook) investeren in zorgzame buurten, waar mensen langer zorgeloos kunnen wonen, waar je dichtbij je huis kan werken en je stappenteller elke dag je doel aantikt. Een buurt ook waar je met plezier kijkt naar hoe de batterij van je buurtauto de energievraag balanceert, de groene omgeving regenwater volledig vasthoudt en hergebruikt en een biotoop is ontstaan waar nieuwe soorten en ideeën floreren.
Cover: ‘Annius Hoornstra Column Cover’ door Esther Dijkstra (bron: Illustratie Esther Dijkstra, bewerkte foto Patrick van den Hurk)
Door Annius Hoornstra
Gebiedsontwikkelaar en medeoprichter van ThePositiveLab
