Ellen van Bueren door Gebiedsontwikkeling.nu (bron: Gebiedsontwikkeling.nu)

Che Guevara in de polder

24 december 2020

3 minuten

Opinie Als zelfs een mondiale pandemie geen grote transities kan veroorzaken, wat dan wel? Hoogleraar Ellen van Bueren tempert onze hooggespannen verwachtingen van revolutionaire boegbeelden en pleit voor een Hollandse polderaanpak. "Dan hoeven we niet langer op de held te wachten, maar kunnen we zelf bijdragen met kleine stappen."

Wat gaat 2021 ons brengen? Corona zet de wereld al bijna een jaar in de wacht. Het leidt de aandacht af van de hoofdpijndossiers als stikstof en PFAS. De pandemie heeft mensen ook aan het denken gezet. De ongelijkheid tussen mensen is pijnlijk zichtbaar, net als het onvermogen om dit te veranderen. 

Datzelfde lot valt klimaatverandering. Terwijl de bomen in de knop zitten, roept Milieudefensie Shell ter verantwoording bij de rechter. Ook in deze zaak wijzen betrokkenen op hun eigen onmacht binnen het systeem. De Duitse socioloog Ulrich Beck noemt dit ‘georganiseerde onverantwoordelijkheid’. Hierbij is het systeem zo georganiseerd dat ieder zich kan verantwoorden voor de eigen inbreng of taken, maar niemand verantwoordelijk is voor de uitkomsten die het systeem als geheel produceert.

Dat het anders moet is iedereen inmiddels wel duidelijk, maar hoe? Covid was nog geeneens zo lang onder ons, toen de eerste ‘post-Covid’-bijeenkomsten al losbarstten. Crises worden altijd gezien als dé kans en katalysator voor revolutionaire verandering, maar zelfs middenin een crisis blijkt loslaten moeilijk. Naast de alom beaamde herwaardering van de openbare ruimte, gaat het al snel over het versneld oppakken van waar we al mee bezig waren. 

De grote transitieagenda’s doen daarom inmiddels wat sleets aan. Praattafels, plannen en taaie processen staan ver af van het beeld van revolutionaire verandering. In plaats van een strijd met duidelijke helden en verliezers komen revolutionaire veranderingen vaak stap voor stap, totdat we opeens beseffen dat fundamentele veranderingen hebben plaatsgevonden. We moeten het beeld van revoluties dan ook drastisch bijstellen: Che Guevara vervangen door ons Hollandse poldermodel zonder boegbeelden.

Het voordeel van dit gederomantiseerde beeld van revolutie is dat we niet langer op de held hoeven te wachten, maar zelf kunnen bijdragen met kleine stappen. De Amerikaanse politicoloog Charles Lindblom beschreef al in de jaren vijftig dat verandering vaak het gevolg was van doormodderen (‘the science of muddling through’). In de jaren negentig wees journalist Malcolm Gladwell op het fenomeen dat vele kleine veranderingen kunnen optellen tot een ‘tipping point’, een omslagpunt. En meer recent wijst de Wageningse hoogleraar Katrien Termeer ons op de ‘small wins’ die we moeten nastreven en koesteren op weg naar grotere omslagen. Het grote voordeel van deze benadering is dat de verantwoordelijkheid weer te beleggen is, en het ieder een handelingsperspectief biedt. 

Zo bezien wordt 2021 nog niet het jaar van de grote ommezwaai, maar wel een jaar waarin we allemaal heel veel stappen kunnen zetten op weg naar een betere, duurzamer leefomgeving. Dat klinkt veelbelovend!


Cover: ‘Ellen van Bueren’ (bron: Gebiedsontwikkeling.nu)


Portret - Ellen van Bueren

Door Ellen van Bueren

Hoogleraar Management van Stedelijke Ontwikkeling aan de TU Delft


Meest recent

weekoverzicht 19 november door Gebiedsontwikkeling.nu (bron: Gebiedsontwikkeling.nu)

Dit was de week van volhouden en doorpakken

Deze week ging het om volhouden en doorpakken. Om daarmee de gezonde stad werkelijk te realiseren, het principe van ‘water en bodem sturend’ toe te gaan passen bij woningbouw en de RO-regie van het Rijk echt te laten landen.

Weekoverzicht

19 november 2026

De Groene Loper, Maastricht door Waltie (bron: wikimedia)

Waarom het maar niet lukt om onze steden gezonder te maken (en hoe dat wel kan)

Met de Gezonde Stad Index 2026 doet Arcadis tweejaarlijks onderzoek naar de mate waarin de fysieke ruimte in de stad bijdraagt aan de gezondheid van de inwoners. Hamvraag dit jaar: waarom komen gezondere steden toch zo moeizaam van de grond?

Onderzoek

19 november 2026

Markermeer, Nederland door Peter van Haastrecht (bron: Shutterstock)

Een nieuwe compacte stad in het Markermeer is een illusie

Plannen om in het Markermeer en IJmeer een nieuwe stad te bouwen met tussen de 10.000 en 70.000 woningen zijn zo goed als kansloos, aldus een commissie. Te duur, juridisch niet haalbaar en te laat voor een oplossing aan de huidige woningnood.

Analyse

18 november 2026

Uw gastbijdrage op GO.nu: Over gastbijdragen

Uw gastbijdrage op GO.nu

Wij staan open voor bijdragen uit wetenschap en praktijk. Wij moedigen auteurs aan hun kennis en ervaring te delen.

Over gastbijdragen
Uw project toevoegen: Ga naar de GO-Projectenkaart

Uw project toevoegen

Wilt u graag een gebiedsontwikkeling toevoegen aan de GO-projectenkaart? Vul dan via onderstaande link het formulier in.

Ga naar de GO-Projectenkaart
Uw organisatie bij de SKG: Ga naar de SKG-website

Uw organisatie bij de SKG

Uw organisatie aansluiten op het netwerk van de Stichting Kennis Gebiedsontwikkeling? Neem dan contact op.

Ga naar de SKG-website
Uw bijeenkomst in de agenda: Neem contact op

Uw bijeenkomst in de agenda

U kunt uw gebiedsontwikkeling-gerelateerde evenement aankondigen via onze agenda door contact op te nemen met de redactie.

Neem contact op