Huizenmarktcrisis door Tyler Olson (bron: Shutterstock)

De toekomst van het verleden

6 november 2012

2 minuten

Verslag Inaugurele rede bij de aanvaarding van het ambt van buitengewoon hoogleraar in Ruimtelijke Planning en Cultuurhistorie aan Wageningen University op 1 november 2012

Ruimtelijke ordening en erfgoedzorg na Belvedere

Mijnheer de Rector Magnificus, Dames en Heren,

In de afgelopen decennia heeft zich een kleine revolutie voltrokken in de wijze waarop we het gebouwd en landschappelijk verleden van een nieuwe toekomst voorzien. De professionele zorg voor het behoud en de bescherming van het onroerend erfgoed is met een trefzekere beweging terechtgekomen in de dynamische baan van de ruimtelijke ordening. Sterk gestimuleerd door het innovatieprogramma Belvedere (1999-2009), is de bescherming van het cultureel erfgoed inmiddels stevig gekoppeld aan ruimtelijke opgaven en ontwikkelingen. Maar juist op het moment dat de erfgoedzorg – via nieuwe planvormen, werkwijzen en wettelijke bepalingen – volledig is geïntegreerd in de ruimtelijke ordening, wijzigen de omstandigheden en verandert het speelveld.

Het zal U niet ontgaan zijn: de ruimtelijke ordening, waar de erfgoedzorg haar pijlen op had gericht, is in een diepe crisis geraakt. De grote recessie die zich in 2008 aandiende, trekt inmiddels diepe sporen in de wijze waarop ons land ingericht en onderhouden wordt. Niet enkel de crisis, ook het gewijzigde demografisch perspectief en een terugtredende rijksoverheid, veranderen het speelveld. Dat roept de vraag op naar de toekomst van het verleden. Zijn erfgoedzorg en ruimtelijke ordening in staat een overtuigend antwoord te formuleren op de nieuw ontstane situatie? Voordat ik op deze vraag in ga, wil ik eerst een beeld schetsen v an de institutionele geschiedenis van ruimtelijke ordening en erfgoedzorg, hun wederzijdse beïnvloeding en onderlinge werkrelatie. Ik onderscheid daartoe een drietal fasen, die ik achtereenvolgens typeer met de begrippen contrast, contact en connectie.

De hier gepresenteerde fasering heeft geen enkele historiografische pretentie (er zijn ongetwijfeld meer genuanceerde of gedetailleerde faseringen denkbaar), ze dient slechts om een scherp beeld te ontwikkelen van de recente veranderingen in de relatie tussen ruimtelijke ordening en erfgoedzorg. De eerste fase die ik beschrijf – die van het contrast – omvat ruwweg de periode 1950-1970, en wordt gekenmerkt door een non-interventiepact tussen ruimtelijke ordening en erfgoedzorg, gebaseerd op een maximale contrastwerking tussen verleden en heden. De tweede fase – die van het contact – omvat de periode 1970-1990 en kenmerkt zich door een voorzichtige, wederzijdse toenadering, gefaciliteerd door een groeiend cultuurhistorisch besef. De derde fase, tot slot, – die van de connectie –, omvat de periode 1990-2010 en staat in het teken van een sterke onderlinge interactie, die wordt voortgedreven door de beginselen van economisch profijt en sociaal-culturele waardecreatie.

Voor een pdf van de volledige publicatie zie bijlage.


Cover: ‘Huizenmarktcrisis’ door Tyler Olson (bron: Shutterstock)


Joks Janssen (foto Marc Bolsius) door Marc Bolsius

Door Joks Janssen

Joks Janssen is praktijkhoogleraar brede welvaart en regionale ontwikkeling aan Tilburg University


Meest recent

Groepsfoto door Bas Czerwinski (bron: Gebiedsontwikkeling.nu)

“We kunnen niet zonder elkaar. Dus moeten we dezelfde taal gaan spreken”

Hoe zorg je er in politiek alsmaar turbulentere tijden voor dat gebiedsontwikkelingen op koers blijven? Een rondetafelgesprek met Fahid Minhas (NEPROM), Lisette Nijs (gemeente Den Haag) en Rick van der Zweth (PRO).

Opinie

20 november 2026

weekoverzicht 19 november door Gebiedsontwikkeling.nu (bron: Gebiedsontwikkeling.nu)

Dit was de week van volhouden en doorpakken

Deze week ging het om volhouden en doorpakken. Om daarmee de gezonde stad werkelijk te realiseren, het principe van ‘water en bodem sturend’ toe te gaan passen bij woningbouw en de RO-regie van het Rijk echt te laten landen.

Weekoverzicht

19 november 2026

De Groene Loper, Maastricht door Waltie (bron: wikimedia)

Waarom het maar niet lukt om onze steden gezonder te maken (en hoe dat wel kan)

Met de Gezonde Stad Index 2026 doet Arcadis tweejaarlijks onderzoek naar de mate waarin de fysieke ruimte in de stad bijdraagt aan de gezondheid van de inwoners. Hamvraag dit jaar: waarom komen gezondere steden toch zo moeizaam van de grond?

Onderzoek

19 november 2026

Uw gastbijdrage op GO.nu: Over gastbijdragen

Uw gastbijdrage op GO.nu

Wij staan open voor bijdragen uit wetenschap en praktijk. Wij moedigen auteurs aan hun kennis en ervaring te delen.

Over gastbijdragen
Uw project toevoegen: Ga naar de GO-Projectenkaart

Uw project toevoegen

Wilt u graag een gebiedsontwikkeling toevoegen aan de GO-projectenkaart? Vul dan via onderstaande link het formulier in.

Ga naar de GO-Projectenkaart
Uw organisatie bij de SKG: Ga naar de SKG-website

Uw organisatie bij de SKG

Uw organisatie aansluiten op het netwerk van de Stichting Kennis Gebiedsontwikkeling? Neem dan contact op.

Ga naar de SKG-website
Uw bijeenkomst in de agenda: Neem contact op

Uw bijeenkomst in de agenda

U kunt uw gebiedsontwikkeling-gerelateerde evenement aankondigen via onze agenda door contact op te nemen met de redactie.

Neem contact op