Opinie We praten in gebiedsontwikkeling graag over plannen en planningen. Masterplannen. Omgevingsplannen. Investeringsplannen. Realisatieplanningen. Alsof een gebied zich daar vervolgens netjes aan houdt. De realiteit is anders, betoogt onze nieuwe columnist Klaartje Molthof. Ze pleit voor langdurig eigenaarschap van de kwaliteit van een plek.
Wie langer in gebiedsontwikkeling werkt, weet beter: omstandigheden veranderen, regelgeving verandert, bewoners en gebruikers veranderen en maatschappelijke opgaven veranderen. En ook de samenwerking tussen partijen verandert. Voor woningcorporaties is dat extra relevant. Wij zijn geen passanten. Een ontwikkelaar kan een project afronden. Een bouwer kan de bouwplaats verlaten. Bestuurders en beleidsprioriteiten kunnen wisselen. Maar een woningcorporatie? Die blijft. Woningcorporaties investeren niet alleen in de woning van vandaag, maar dragen verantwoordelijkheid voor de buurt van morgen. Juist nu doet dat ertoe. De woningnood vraagt om méér woningen, meer tempo en meer regie. Tegelijkertijd moeten wonen, werken, bereikbaarheid, groen en voorzieningen in samenhang worden ontwikkeld.
Daarom begint gebiedsontwikkeling voor mij niet met de vraag: wat kunnen we hier bouwen? Maar met: hoe willen we dat dit gebied in de toekomst functioneert? Dan gaat het niet alleen over woningaantallen, vierkante meters en businesscases. Het gaat over mensen die er al wonen én mensen die er straks komen wonen. Over betaalbaarheid, leefbaarheid en ontmoeting. Over mobiliteit, duurzaamheid, voorzieningen en de identiteit van een plek. Kortom: aan welke stad en welke samenleving willen we bouwen?
Een plan is noodzakelijk als vertrekpunt, maar niet als eindbeeld. Dat vraagt iets van ons allemaal. Van het Rijk: langjarige duidelijkheid, investeringszekerheid en ruimte om daadwerkelijk te versnellen. Van gemeenten: de moed om scherp te zijn op de bedoeling, zonder de weg ernaartoe volledig dicht te regelen. Van ontwikkelaars en bouwers: dat zij verder kijken dan de grenzen van hun eigen project. En van corporaties: dat wij ons nadrukkelijker opstellen als gebiedspartner en maatschappelijke investeerder, niet alleen als woningverhuurder.
De beste gebiedsontwikkelingen zijn niet precies zo geworden als ze ooit op de tekentafel lagen
Want juist wij kennen de lange adem. Wij weten dat een woning opleveren iets anders is dan een buurt goed laten werken. Dat fysieke vernieuwing pas betekenis krijgt als de sociale kwaliteit meebeweegt. De echte test van een gebied vindt niet plaats bij de feestelijke opening, maar jaren later, als het dagelijks leven de plek heeft overgenomen.
Daar zit de spanning van dit moment. Sneller, meer en beter bouwen én tegelijkertijd betaalbaar. Terwijl de bouwkosten harder stijgen dan we als (maatschappelijk) investeerder en onze huurders kunnen dragen. De woningbouwopgave is dan ook geen optelsom van woningen. Het is een opgave om buurten en gemeenschappen te bouwen. Snelheid zonder kwaliteit levert geen goede stad op. Maar kwaliteit zonder tempo helpt de woningzoekende van vandaag evenmin. We moeten dus beide kunnen: versnellen én zorgvuldig stad maken. Dat vraagt lef. Houd koers op de bedoeling, maar durf onderweg van route te veranderen. Dat is geen pleidooi voor vrijblijvendheid. Integendeel.
We moeten juist nog scherper worden op de bedoeling. Voor wie doen we dit? Welk probleem proberen we werkelijk op te lossen? Als dát helder is, mogen we minder ‘verliefd zijn’ op onze oorspronkelijke oplossing. De beste gebiedsontwikkelingen zijn niet precies zo geworden als ze ooit op de tekentafel lagen. Het zijn de gebieden waar partijen het lef hadden om bij te sturen, omdat de context daarom vroeg. En die daardoor slimmer, inclusiever en sterker zijn geworden. Voor corporaties betekent dat: denken voorbij de grenzen van ons eigen vastgoed. Niet alleen vragen: wat is van ons? Maar vooral: waar zijn wij van? Van de woning? Van het complex? Of van de buurt en het gebied?
Als we complete en gemengde steden willen bouwen, kunnen we onze verantwoordelijkheid niet in losse stukjes knippen. Tegelijkertijd kunnen corporaties niet iedere maatschappelijke opgave in een buurt oplossen. Dat moeten we ook niet willen. Juist daarom zijn scherpe afspraken nodig met alle betrokken partijen over rollen, verantwoordelijkheden en investeringen. Succesvolle gebiedsontwikkeling vraagt namelijk ook iets wat zich moeilijk in aantallen laat vangen: langdurig eigenaarschap voor de kwaliteit van een plek. Precies daar hebben corporaties iets bijzonders toe te voegen. Wij zijn er vóór de gebiedsontwikkeling. We zijn er tijdens de gebiedsontwikkeling. En we zijn er nog als anderen alweer naar het volgende project zijn vertrokken.
De vraag is daarom niet óf corporaties verantwoordelijkheid dragen voor het gebied, maar hoe nadrukkelijk wij die verantwoordelijkheid kunnen nemen in samenwerking met alle betrokken partijen. Want woningen opleveren is een prestatie. Er mede voor zorgen dat een buurt blijft werken, dát is onze opdracht. Een gebied is nooit af. Gelukkig maar.
Over de auteur
Dit is de eerste column van Klaartje Molthof, lid van de Directieraad van woningcorporatie Ymere. De tekening bij de column is wederom op fraaie wijze vervaardigd door Esther Dijkstra.
Cover: ‘Klaartje_Molthof_columnist_GO_2026_Esther_Dijkstra_lowres’ (bron: Gebiedsontwikkeling.nu)
Door Klaartje Molthof
