bouwen amsterdam zuidas

Een Megametropool in Nederland –waarom, voor wie, hoe?

10 oktober 2016

4 minuten

Nieuws ‘Nederland mag niet verworden tot een lappendeken van steden en stadjes, omcirkeld door spoorlijnen en snelwegen en afgewisseld door megastallen, golfcourses, outletcenters, kassen en dozen.’ Dat verzucht de Amsterdamse hoogleraar grootstedelijke vraagstukken Zef Hemel aan het eind van zijn artikel over metropoolvorming in de krant van zaterdag 24 september. Jaloers kijkt hij naar de grote megametropolen elders in de wereld, waar het volgens hem veel beter gaat dan in Nederland. Maar de meeste van die metropolen voldoen precies aan de kenmerken waar Hemel zo voor vreest in Nederland.

Shanghai, Houston, Los Angeles – het zijn allemaal gigantische conglomeraten van stedelijke fragmenten, doorsneden en omgeven door snelwegen, industriële zones, megastores. Op enkele Aziatische uitzonderingen na (Singapore, Tokyo, Hong Kong) zijn ze inefficiënt, met een buitengewoon extensief ruimtegebruik en extreem grote ecologische footprints, gekenmerkt door bijna permanente verkeersinfarcten en grote sociale tegenstellingen en problemen. Al decennialang geldt Nederland wereldwijd als een uniek voorbeeld waar economische en stedelijke groei kon plaatsvinden zonder die extreme nadelen.

Toch moet er in Nederland minstens één grote metropool tot ontwikkeling komen, stelt Hemel – bij voorkeur moet Amsterdam die metropool worden. Eerder al liet Hemel weten dat Amsterdam naar 2 miljoen inwoners moet groeien. Hemels voorstel roept vooral vragen op: waarom, voor wie, en hoe?

Waarom? Megametropolen hebben een grotere economie, stelt Hemel. De economie van Houston is even groot als die van heel Nederland. Hemel haalt oorzaak en gevolg een beetje door elkaar. De economie van Nederland zou ook veel groter zijn als we de beschikking hadden over dezelfde olievoorraad als in Houston onder de grond zit. De economie (en stedelijke groei) van Houston wordt grotendeels door die olie voortgedreven, en is daar ook afhankelijk van. Als energietransitie ook in de VS een serieuze zaak wordt, is de toekomst van Houston uiterst ongewis.

Het meest merkwaardige van het betoog van Hemel is de afwezigheid van belangstelling voor de context waarin die metropolen konden ontstaan. Hoewel, soms verwijst hij wel naar een context als hem dat uitkomt. Zoals zijn verwijzing naar het Japanse Shinto-geloof dat alles natuur is, dus ook de megametropool Tokyo. Dat is interessant, zeker, maar nog geen reden om dat geloof hier over te nemen.  Maken juist verschillen de wereld niet interessanter?

Voor wie? Hemel is voor meer diversiteit. Des te merkwaardiger is het dat hij geen oog heeft voor de wereldwijde diversiteit van verschillende verstedelijkingspatronen, waarin Europa een bijzondere plaats inneemt met een langdurige traditie van middelgrote steden. Daarbinnen laat Nederland een bijzondere diversiteit zien van grotere en kleinere steden, afgewisseld met grotere en kleinere landschappen, watervlakten, kusten. De Nederlandse diversiteit is weer anders dan die in België, en ook weer anders dan die Frankrijk, Engeland of Duitsland. Veel Nederlanders hebben een voorkeur om te wonen in ‘Mid-size Utopia’, een term die door de stedenbouwkundigen Zandbelt en van den Berg is gebruikt om de groeiende populariteit van de steden rondom de Randstad te duiden: Zwolle, Deventer, Arnhem, Den Bosch, enzovoort.

Die diversiteit heeft in belangrijke mate bijgedragen tot de huidige staat waarin Nederland verkeert, behorend tot de rijkste landen ter wereld met, volgens onderzoeken van het Sociaal-Cultureel Planbureau, de gelukkigste bevolking. 

Tot slot, hoe wil Hemel die metropool realiseren? ‘Van binnenuit en van onderop’ stelt hij. Wat moeten we ons daarbij voorstellen ? Dat er binnenkort een explosieve geboortegolf gaat plaatsvinden? Op dit moment groeit de regio Amsterdam al met 15.000 inwoners per jaar. Dat is veel voor Nederlandse begrippen. Stel dat dat proces twintig jaar doorgaat, dan heeft Amsterdam over 20 jaar 300.000 inwoners meer. Om die allemaal te huisvesten zal elke vierkante meter open grond bebouwd moeten worden, binnenterreinen volgebouwd, bestaande bebouwing opgehoogd, open ruimten en parken in en rondom de stad volgebouwd. En als je naar 2 miljoen inwoners wilt, zul je er nòg een flinke schep bovenop moeten doen. Is die ruimte er? En willen Amsterdammers dat, ‘van binnenuit en van onderop’?

Terwijl Amsterdam en andere Nederlandse steden wereldwijd geroemd worden om hun leefbaarheid, stelt Hemel voor dit alles te veranderen in een metropool die wellicht een iets grotere economie heeft, maar ook een stuk onleefbaarder zal zijn geworden.


Cover: ‘bouwen amsterdam zuidas’


Han Meyer

Door Han Meyer

Professor Urban Composition, TU Delft


Meest recent

Bruine en Zwart-Witte Koe in de Weide door Clara Bastian (bron: shutterstock)

De toekomst van het landelijk gebied, een collectieve gebiedsspecifieke aanpak helpt

De transitie van het landelijk gebied behelst veel meer dan het terugbrengen van de stikstofuitstoot. Marijn van Asseldonk schetst een gebiedsgerichte aanpak die vanuit het Rijk is geëntameerd en waarin brede welvaart een centrale rol speelt.

Opinie

23 juli 2024

Dubbele Dijk door Provincie Groningen (bron: Provincie Groningen)

Slim gebruik van slib transformeert de Groninger waddenkust

Voor de kust van Groningen zit te veel slib in het water van de Eems-Dollard. Maar waar het op de ene plek tot last is, biedt het op de andere kansen – heel dichtbij zelfs. Voor natuur, landbouw en dijkversterking.

Uitgelicht
Casus

22 juli 2024

Tentoonstelling door John Lewis Marshall (bron: John Lewis Marshall)

AI-expo Onmetelijk Belangrijk: een verkenning naar zachte ontwerpwaarden

Hoe kan artificiële intelligentie architecten en stedenbouwers helpen om te ontwerpen vanuit zachte waarden? Die vraag staat centraal in de tentoonstelling ‘Onmetelijk Belangrijk’. Redacteur Kaz Schonebeek nam een kijkje.

Verslag

19 juli 2024