Utrechtse Heuvelrug door MPPhotograph (bron: Shutterstock)

Geen primaire taak, maar toch moet de provincie een nadrukkelijke groen-rol claimen

31 mei 2023

4 minuten

Analyse We moeten anders gaan denken over groen in stad en dorp. Dat is het advies van de Provinciale Commissie Leefomgeving Utrecht. Opvallend is dat volgens de commissie de provincies een leidende rol in dit proces moet vertolken – ondanks dat groen voor hen geen primaire taak is.

De Provinciale Commissie Leefomgeving (PCL) is de onafhankelijke adviescommissie die Gedeputeerde Staten en Provinciale Staten in Utrecht “gevraagd en ongevraagd adviseert over onderwerpen die de kwaliteit van de leefomgeving aangaan”. Het groen in de provincie is een van die onderwerpen die de PCL na aan het hart gaat. De commissie ziet naar eigen zeggen te vaak dat groen als eerste wegvalt als er bij het maken van plannen moet worden gesneden. Groen wordt als basis gezien in plaats van als bonus, is de conclusie. Dat moet anders en daarom bracht de commissie het magazine Groen: een kwestie van doen! Groen in stad en dorp (pdf) uit.

Goede voorouder

Het document moet provincies, gemeenten en andere gebiedsontwikkelaars inspireren om groen bovenaan het lijstje te zetten en vooral niet als last te zien. Opvallend is dat Dorien de Wit, de voorzitter van de PCL, daarbij een leidende rol voor de provincie ziet weggelegd. De commissie roept provincies op om een nadrukkelijke groen-rol te claimen. “Ondanks dat de provincie niet gaat over groen in stedelijk gebied – dit is de bevoegdheid van de gemeente – zien wij voor de groenontwikkeling wel degelijk een rol weggelegd voor de provincie. Vooral voor de ontwikkeling van een gebied op de lange termijn is dit belangrijk. Daarin heeft de provincie als goede voorouder en hoeder van een groene toekomst een belangrijke faciliterende rol.”

Stel bij het vormen van (provinciaal) beleid vaker de vraag: zijn wij een goede voorouder voor de vele generaties na ons?

De PCL ziet provincies als gebiedsregisseurs “waarvan de taken en verantwoordelijkheden alleen maar toe lijken te nemen”. En daarom zijn zij de aangewezen partij om het voortouw te nemen in de ‘groen-discussie’, ook al zit dit onderwerp normaal gesproken niet in het takenpakket. “Op gemeentelijk niveau is het lastig manoeuvreren tussen economische belangen en het behoud en de ontwikkeling van ‘zachte waarden’ als groen, gezondheid en ruimtelijke kwaliteit”, zo schrijven de leden van de PCL in het magazine. Het hanteren van een lange termijnvisie is daarbij essentieel. “Stel bij het vormen van (provinciaal) beleid vaker de vraag: zijn wij een goede voorouder voor de vele generaties na ons?”

Backcasting

Om die vraag te kunnen beantwoorden, moeten de provincies zaken veranderen in hun besluitvormingsprocessen. Vanwege alle ruimtevragen en maatschappelijke opgaven waar groen aan gekoppeld is, is het noodzakelijk het onderwerp integraal te bekijken, in plaats van sectoraal. “Groen krijgt zo een meerwaarde doordat het meerdere agenda’s aan elkaar kan koppelen: de ecologische, economische en sociaal-culturele.” Daarnaast adviseert het PCL om de methode van backcasting te hanteren.

Kasteel Amerongen, Utrecht door Maarten Zeehandelaar (bron: Shutterstock)

‘Kasteel Amerongen, Utrecht’ door Maarten Zeehandelaar (bron: Shutterstock)


Dat betekent in de praktijk: niet de bestuurlijke zittingsperiode en het huidige coalitieakkoord centraal stellen, maar beginnen met het visualiseren van de ideale groene en gezonde leefomgeving in 2100. Daarna volgt het backcasten naar 2050. Dat wordt het concrete punt op de horizon voor de provincies. Om dat terugredeneren mogelijk te maken, is een routekaart noodzakelijk. Deze kaart bevat de tussenstations als mijlpalen in de reis naar het ultieme doel en maakt een effectieve en integrale planvorming mogelijk.

Wat moet er per stap precies gebeuren en welke partijen zijn wanneer nodig? “Daarbij is het behulpzaam om heldere kaders te stellen over bijvoorbeeld de gewenste aantallen vierkante meters groen in de omgeving van woningen. Dit zorgt ervoor dat er geen onomkeerbare keuzes worden gemaakt waarvan we later spijt hebben.”

Ondersteunen kan ook door een handreiking groen in woongebieden te formuleren, óók binnenstedelijk

Het inzichtelijk maken van de hoeveelheden ‘rood, blauw en groen’ en het normeren van groen in ruimtelijke plannen zijn volgens het PCL andere concrete handvatten waarmee provincies hun ‘groen-rol’ kunnen vormgeven. Daarbij is het ondersteunen van gemeenten en andere partijen in dit proces wel noodzakelijk. “Dit kan door groenspecialisten in een pool te hebben en uit te lenen voor advies en ondersteuning. Ondersteunen kan ook door een handreiking groen in woongebieden te formuleren, óók binnenstedelijk.” Maar, concludeert het PCL, bestuurlijke visie én bestuurlijke moed zijn onmisbaar. “De termijn van de planning die noodzakelijk is, is vele malen langer dan de bestuurlijke zittingsperiode. Dit vraagt om denken voorbij de tijdspanne van een coalitieakkoord en om een visie die over de grenzen gaat van de afzonderlijke portefeuilles.”


Lees het volledige op de website van de provincie Utrecht.


Cover: ‘Utrechtse Heuvelrug’ door MPPhotograph (bron: Shutterstock)


Jasper_monster_sandervanwettum door Sander van Wettum (bron: SKG)

Door Jasper Monster

Redacteur Gebiedsontwikkeling.nu


Meest recent

Weekoverzicht Cover door Ineke Lammers (bron: gebiedsontwikkeling.nu)

Dit was de week van secuur kwaliteit toevoegen

Deze week ging het op Gebiedsontwikkeling.nu over het toevoegen van kwaliteit. In het Rotterdamse Katendrecht, in het Brabantse watermolenlandschap en als missie van gebiedsontwikkelaars.

Weekoverzicht

29 februari 2024

Jan Fokkema door NEPROM (bron: NEPROM)

Jan Fokkema: “Ik denk dat we onze maatschappelijke verantwoordelijkheid heel duidelijk nemen”

Na bijna 25 jaar neemt Jan Fokkema deze week afscheid als directeur van de NEPROM. “Het zou goed zijn als we de publiek-private samenwerking in gebiedsontwikkeling weer meer opzoeken.”

Uitgelicht
Interview

29 februari 2024

Royal Miles door Richie Chan (bron: Shutterstock)

Wetenschappers: goed ontworpen winkelstraten vergroten welzijn van ouderen

Winkelstraten hebben de potentie om het welzijn van ouderen te bevorderen, alleen weten gebiedsontwikkelaars deze nog lang niet altijd te benutten. Dat stellen Britse wetenschappers in nieuw onderzoek.

Onderzoek

28 februari 2024