Onderzoek Op deze dag dat de thermometer ruim 30 graden aantikt, kan het geen kwaad om het thema van verkoeling bij warme zomers opnieuw te belichten. Onderzoek in Vlaardingen wijst uit dat het aanplanten van bomen an sich hiervoor niet volstaat. Om werkelijk effect te sorteren, moeten de bomen regelmatig worden onderhouden en direct worden vervangen als ze doodgaan. Als de gemeente dit onderhoud verwaarloost, gaat het verkoelende effect verloren. Daarom is een gedetailleerde planning en stabiele financiering nodig, vergelijkbaar met die van woningen en wegen.
Hoe kan Vlaardingen koel blijven tijdens de naar verwachting steeds warmere zomers van de komende vijfentwintig jaar? De gemeente wil meer bomen aanplanten, met name in het stadscentrum en het havengebied waar beton en asfalt de warmte vasthouden en een gebrek aan schaduw de afkoeling vermindert. Maar volstaat die aanpak? Onderzoekers Arka Bhattacharyya en Lukas van der Wolf (TU Delft) en Sylvia I. Bergh (Erasmus Universiteit Rotterdam) onderwierpen de Vlaardingse plannen aan een “stresstest,” die interessant is voor alle gemeenten die door middel van extra boomaanplant zogenaamde “hitte-eilanden” op hun grondgebied willen tegengaan.
De onderzoekers maakten gebruik van het Decision Making under Deep Uncertainty (DMDU)-raamwerk om zo een stap verder te kunnen gaan dan de traditionele best-guess-prognoses. Voor de elf geselecteerde Vlaardingse wijken namen ze duizenden mogelijke toekomsten via simulatie onder de loep. Het model hield ook rekening met complexe interacties tussen klimaatfactoren, bevolkingsgroei, woningbouw en de biologische levenscyclus van stedelijke groene infrastructuur. Zo kon worden getest waar de vergroeningsplannen van de gemeente tekortschieten en wat er op termijn nodig is om de gemeente leefbaar te houden voor al haar inwoners.
Investeringsplanning essentieel
Het onderzoek maakt duidelijk dat het tijdens hittegolven in de heetste delen van de gemeente Vlaardingen tot vier graden warmer kan zijn dan in meer landelijke gebieden. Met name het centrum en een deel van het havengebied zijn gevoelig voor hitte. Hoewel de onderzoekers het aanplanten van meer groen zien als een essentiële eerste stap, constateren ze ook dat die onvoldoende is. Zonder een investeringsplanning voor de langere termijn zal het verkoelende effect van de bomen snel verdwijnen en worden de Vlaardingers in de genoemde wijken kwetsbaar voor extreme hitte.
De onderzoekers komen tot zes aanbevelingen om bovenmatige hitte tegen te gaan:
1 Stel een integraal groen masterplan vast
Beschouw vergroening niet langer als een secundair en esthetisch project, maar als een infrastructuurprioriteit. Net als woningbouwontwikkeling zou stedelijke vergroening een gedetailleerd langetermijn-masterplan moeten hebben, waarin onder meer specifieke plantlocaties, soortendiversiteit en onderlinge ruimtelijke verbindingen worden vastgelegd.
2 Institutionaliseer onderhouds- en herplantingsverplichtingen
Het adaptatieplan zal waarschijnlijk mislukken als het herplantingspercentage onder de 32 procent daalt of als onderhoudscycli langer dan drie jaar worden uitgesteld. Stel daarom een beleidsverplichting vast om 100 procent van de dode of zieke bomen binnen 12 maanden te vervangen, om zo de continuïteit van het boomkroonoppervlak te behouden. Verschuif van reactief onderhoud naar periodieke, preventieve beoordelingen van de gezondheid van bomen. Dit verlengt de verkoelende levensduur van stedelijke groengebieden en is kosteneffectiever dan frequente grootschalige herplanting.
3 Integreer ruimtelijke ordening en hittemonitoring
Vergroening mag niet op zichzelf staan. De gemeente moet doelstellingen voor hittemitigatie ook integreren in plannen voor woningbouw en transportontwikkeling. Monitor hitte-eilanden door in risicogebieden een netwerk van temperatuursensoren te installeren. Zo kun je realtime de effectiviteit van verkoelende maatregelen volgen. Laat de vergroening vergezeld gaan van andere maatregelen, zoals het gebruik van hittebestendige of hoogreflecterende materialen.
4 Zorg voor financiële en data-duurzaamheid
De gemeente moet rekening houden met inflatie en een veranderende bevolking. Beoordeel daarom periodiek de benodigde onderhoudskosten. Zoek samenwerking met regionale partners zoals RIVM, KNMI en (in dit geval) de Veiligheidsregio Rotterdam-Rijnmond (VRR). Het onderhouden van een gedeelde databank met stedelijke hittemetingen en onderhoudsgegevens is essentieel.
‘Ingrid Rompa_Extreem hoge bomen die voor koeling zorgen in appartementen’
5 Kwantificeer de volksgezondheids- en economische voordelen
Het onderzoek van de TU Delft en de EUR richtte zich primair op temperatuurverlaging en de daarvoor benodigde onderhoudskosten. Maar vergroening leidt ook tot een dalend beroep op de gezondheidszorg. Probeer ook dat financieel te kwantificeren, om zo meer draagvlak voor groene investeringen te krijgen.
6 Integreer geavanceerde hittestressmetingen
Maak gebruik van de deskundigheid die elders wordt ontwikkeld. Zo werkt het KNMI aan een verbeterde hittestressindex, om zo nog nauwkeuriger te beoordelen hoe belastend hitte voor mensen is. De nieuwe index combineert temperatuur, luchtvochtigheid, zonnestraling en wind. Zo kan er rekening mee worden gehouden dat een droge zomerdag met een temperatuur van 30 graden en een briesje anders aanvoelt dan een vochtige dag met een temperatuur van 25 graden. De verbeterde hittestressindex komt naar verwachting deze zomer beschikbaar via de KNMI-app.
Het complete onderzoek naar vergroening in Vlaardingen is hier te vinden.
Cover: ‘Tram in Rotterdam’ door rawf8 (bron: Shutterstock)
Door Martin Hendriksma
Hoofdredacteur Gebiedsontwikkeling.nu
