New Towns in de strijd tegen de Britse woningnood

Het is genoegzaam bekend dat Nederland een aanzienlijk woningtekort heeft. Hoewel sommige berekeningen het op 300.000 houden, gaat demissionair minister Hugo de Jonge uit van 1 miljoen nieuwe woningen in de periode tot 2030. En mogelijk nog eens eenzelfde aantal voor het decennium daarna, als de bevolkingsgroei doorzet. Het zijn getallen waar in het weliswaar veel grotere Verenigd Koninkrijk ongetwijfeld met jaloezie naar gekeken wordt. Aan de overzijde van de Noordzee wachten namelijk nog veel meer mensen op een dak boven hun hoofd. Eerder dit jaar becijferde het instituut Centre for Cities een tekort van maar liefst 4,3 miljoen woningen.

Schitterende huizen

Voor de realisatie van dat duizelingwekkende aantal huizen wordt steeds serieuzer gekeken naar de bouw van een nieuwe generatie new towns. Volgens het Financieele Dagblad wil Labour-leider Keir Starmer er serieus werk van maken. Starmer staat er in de Britse peilingen goed voor en kan in 2024 weleens de nieuwe premier van het Verenigd Koninkrijk worden. Als het aan hem ligt, komen er in de buurt van Londen “nieuwe gemeenschappen met schitterende huizen, veel groen, betrouwbaar openbaar vervoer en bruisende winkelstraten”. Kortom: niet alleen een dak boven het hoofd maar de belofte van een nieuwe wereld waar het goed toeven is. Waar hebben we die belofte eerder gehoord?

De visie van Starmer sluit naadloos aan op de Engelse uitvinding van de Garden Cities. We kennen het concept van Ebenezer Howard: de groene overzichtelijke steden waar stad en platteland in harmonie samen moesten komen. Die bleken vooral toegankelijk voor het welvarende deel van de bevolking, na de Tweede Wereldoorlog ontstond met de new towns een variant voor de gewone Engelsman. In het Verenigd Koninkrijk werden er 22 gebouwd met Milton Keynes als bekendste.

De new towns waren niet alleen bedoeld om te voorzien in woonruimte maar bereidden de stadsbewoners ook voor op een nieuwe start in het leven. Licht, lucht en ruimte: deze combi moest de arbeidersklasse verheffen en resulteren in een nieuw soort burger. Het FD citeert de minister die vlak na de oorlog verantwoordelijk was voor het programma: “Een gezond, zichzelf respecterend en waardig persoon, met een gevoel voor schoonheid, cultuur en burgerlijke trots.”

Stedelijk netwerk

De praktijk bleek echter weerbarstiger. Zo kreeg menig new town te maken met verloedering en verval en bleef de economische aantrekkingskracht van grote stad Londen groot. Het gevolg: een dagelijkse stroom van forenzen. Op de hoge vlucht die de automobiliteit nam, was op voorhand niet gerekend.

Voor een nieuwe generatie nieuwe steden zijn er dan ook genoeg lessen te trekken uit de ervaringen van de voorgangers. Dat zit hem niet alleen in de kwaliteit van de gebouwen, maar zeker ook in de manier waarop de nieuwe kernen in het stedelijk netwerk worden geïntegreerd omdat dit anders tot een nieuwe stroom forenzen leidt.

Overigens bestaat dit risico niet alleen voor new towns. Zo bleek vorig jaar uit onderzoek dat de afhankelijkheid van bewoners van Engelse nieuwbouwwijken om de auto te nemen alleen maar groter wordt, omdat de gebiedsontwikkeling ze daartoe dwingt. De ontsluiting van “de nieuwe gemeenschappen met schitterende huizen” vraagt daarom nog de nodige uitwerking.

Volgens Ant Breach van het Centre for Cities, die in het artikel in het FD wordt aangehaald, bieden de new towns onder die voorwaarden wel degelijk mogelijkheden voor het terugbrengen van het woningtekort. Zeker omdat dergelijke gebiedsontwikkelingen via een aparte ontwikkelingscorporatie met meer bevoegdheden gerealiseerd kunnen worden. Daarmee wijst Breach ook meteen op een fundamenteler probleem voor gebiedsontwikkeling in het Verenigd Koninkrijk, namelijk de restrictieve regels die daar voor ruimtelijke ordening gelden.