Bewoners met zachte hand het openbaar vervoer in krijgen, zo doe je dat

De verbazing was groot bij Frank van Oort toen hij dit jaar de Ierse hoofdstad Dublin bezocht. Tijdens een taxirit door de stad zag de professor ruimtelijke economie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam een gloednieuwe tramlijn liggen. Alleen gingen de splinternieuwe trams niet naar het vliegveld of naar de universiteitscampus (dagelijks ruim 30.000 bezoekers) waar hijzelf naar op weg was. In plaats daarvan reden ze naar de meer verlaten uithoeken van de stad. “Dat zou logisch zijn geweest”, zei de taxichauffeur toen Van Oort bij hem informeerde naar de achterliggende gedachte van deze ruimtelijke keuze. “Maar in Ierland doen we in planologisch opzicht nooit wat het meest logisch is.”

Afhankelijk van de auto

In het Japanse Toyama (ruim 400.000 inwoners, 300 kilometer ten noordwesten van Tokyo) hebben stadsontwikkelaars geprobeerd een ‘Dublin-scenario’ te voorkomen. De stad is een zogeheten compacte stad en is in Japan een van de proeftuinen wat betreft stedelijke vernieuwingen. Desondanks waren bewoners tot aan de eeuwwisseling nog “disproportioneel afhankelijk van de auto”, aldus Japanse wetenschappers. Het stadsbestuur vond daarom dat er wat moest gebeuren en gaf in 2006 opdracht de oude tramlijn te transformeren in een moderne variant met meer haltes, meer lijnen, meer voertuigen en (hoopten ze) meer passagiers.

Maar dat viel tegen. Ja, het aantal reizigers steeg. Niet alleen gingen er veel meer mensen van de tramlijn gebruik maken, ook het gebruik van andere vormen van openbaar vervoer steeg. Met name doordat de verschillende lijnen en verbindingen beter op elkaar waren aangesloten. Maar ondanks de verbeteringen, het groeiend aantal gebruikers en het compacte karakter van Toyama blijft de auto dominant in de stad en blijven de bewoners disproportioneel afhankelijk van hun auto.

Keuze beïnvloeden

Reden voor de Japanse wetenschappers Nobuo Kawazoe en Hiroshi Ito van de Universiteit van Nagoya om uit te zoeken hoe een stad als Toyama het gebruik van openbaar vervoer kan bevorderen. De situatie is goed te vergelijken met Nederlandse steden: moderne verbindingen zijn aanwezig en ze gaan naar de juiste plekken, maar toch kiezen bewoners er het liefst voor om zich met de auto door de compacte stad te verplaatsen. De vraag is: hoe kan je als beleidsmaker die keuze beïnvloeden?

Volgens het Japanse duo is wat betreft de sociaal-demografische kenmerken alleen leeftijd aantoonbaar van invloed op het gebruik van de tramlijn in Toyama (zaken als opleidingsniveau, geslacht en etnische achtergrond speelden geen rol). Hoe ouder de bewoner, hoe groter de kans dat hij/zij gebruik maakt van het openbaar vervoer. De wetenschappers adviseren (mede) daarom om al op de basisscholen te beginnen met lessen over mobiliteit en vervoer, zeker in relatie tot de compacte stad en duurzaamheid. Die programma’s kunnen worden uitgebreid naar middelbare scholen en hoger onderwijs.

Slecht imago

Ook de houding van bewoners ten opzichte van het openbaar vervoer blijkt een significante factor te zijn. Om meer gebruikers het openbaar vervoer in te krijgen, zouden beleidsmakers moeten proberen het imago van de vervoersmiddelen te verbeteren, aldus Kawazoe en Ito. Het probleem is daarbij wel dat in Toyama het imago van de tramverbinding vooral slecht was bij mensen die toch geen gebruik maakten of niet van plan waren gebruik te maken van de verbinding. De wetenschappers adviseren om met positieve berichten van influencers, kortingen of zelfs gratis kaartjes die drempel te verlagen om zo het imago te verbeteren.

Maak kennis met de grote variatie aan schattige trams - nieuw en ouder - in Toyama, op film gezet door Ken Sushi.