Digitale nomaden overspoelen Andorra, taalexamen om gentrificatie tegen te gaan

Displacement is wereldwijd een enorme uitdaging voor bestuurders. Het staat voor het gedwongen vertrek van de oorspronkelijke bewoners van een gebied, bijvoorbeeld door stijgende huur- en koopprijzen. In de Amerikaanse steden New York en San Francisco worstelen beleidsbepalers al decennia met de uitdaging de stad voor iedereen betaalbaar te houden. Amerikaanse onderzoekers constateerden vorig jaar al dat deze dynamiek ervoor zorgt dat lokale bestuurders angstig zijn om duurdere woningen te bouwen. Ten onrechte, zo stellen zij.

Onderzoek van de universiteit van Berkeley laat namelijk zien dat het bouwen van een mix van sociale huurwoningen, middeldure (huur)woningen en dure koopwoningen uitkomst biedt. De woningen in de verschillende prijscategorieën vullen elkaar aan. Die balans zorgt er juist voor dat de oorspronkelijke bewoners niet uit de stad worden gedrukt. Het gemengde bouwen derhalve, iets dat in de Nederlandse volkshuisvesting al veel langer gebeurt.

Extra belasting

In Andorra, de dwergstaat met zo’n 80.000 inwoners tussen Spanje en Frankrijk, hebben bestuurders ook met het mechanisme van displacement te maken. Maar de ‘schuldigen’ zijn hier niet de rijke inwoners van de stad, zoals in bijvoorbeeld New York. Het land heeft sinds de coronapandemie te maken met een grote groep welvarende YouTubers, influencers en andere digital nomads uit omliggende landen. Zij brengen de huizenmarkt in Andorra op hol, schrijft Bloomberg. De plus van Andorra is de combinatie van mooie natuur en (vooral) het voordelige belastingstelsel en het bankgeheim. Deze combi heeft altijd al een aantrekkingskracht gehad op rijke Fransen en Spanjaarden. Maar volgens Bloomberg heeft de pandemie ervoor gezorgd dat er een heel nieuwe, jonge groep naar de dwergstaat is getrokken.

Het is een ontwikkeling die niet zonder gevolgen is gebleven en dat dwong de bestuurders in Andorra tot actie. Om de processen van gentrificatie en displacement een halt toe te roepen, kondigde de regering volgens Bloomberg twee maatregelen af. Ten eerste is er een wettelijke ‘tweetrapsraket’ ingesteld. Deze maakt het Andorrese vastgoed minder aantrekkelijk voor mensen van buitenaf. Een tijdelijke wet verbiedt om bewoners van andere landen de komende drie maanden vastgoed in Andorra te kopen. Deze time-out is nodig zodat wetgevers een definitieve wet kunnen afronden. Het wordt daarmee voor buitenlanders niet compleet onmogelijk vastgoed in Andorra te kopen, maar de extra belasting is wel een ontmoediging. Het geld dat met deze wet wordt opgehaald, wordt bovendien gebruikt om betaalbare huur- en koopwoningen te realiseren.

Via een omweg

Deskundigen zetten vraagtekens bij deze maatregel, omdat ze bang zijn voor een demografische ontwikkeling die eerder in belastingparadijzen als Monaco plaatsvond. Om de belasting te ontlopen, zoeken de nieuwe, rijke bewoners naar een manier om tóch staatsburger van Andorra te worden. En dat kan al als iemand meer dan drie keer het minimumloon van Andorra verdient en minimaal 600.000 euro in het land investeert. Wie voldoet aan deze voorwaarden, hoeft maar 90 dagen per jaar in Andorra te zijn om zich inwoner van de dwergstaat te mogen noemen.

Om een eventuele influx van louter de allerrijksten te voorkomen, is nog een tweede maatregel aangekondigd. Een verplicht taalexamen moet het instrument worden om de oververhitte huizenmarkt in het land af te laten koelen. Dit instrument kan in de praktijk weleens zeer doeltreffend, omdat niet Spaans of Frans maar het Catalaans de enige officiële taal van Andorra is. De eerste ‘nieuwe’ bewoners hebben zich al negatief uitgelaten over de wet.

Gratis naar het werk

Ook andere Europese dwergstaten worstelen met grote groepen nieuwe bewoners van buitenaf. Maar waar de problematiek vergelijkbaar is, lukt het ook landen als Liechtenstein, Monaco en Luxemburg nog niet om een eenduidige oplossing te vinden (als ze dat al zouden willen). In Liechtenstein moeten potentiële kopers van vastgoed minstens drie jaar in het land hebben gewoond én toestemming van de overheid hebben. Maar landen als Monaco, San Marino en Luxemburg kennen niet dit soort barrières. Zij lopen in de praktijk al tegen de negatieve gevolgen aan. In Luxemburg heeft de overheid gratis openbaar vervoer ingevoerd om ervoor te zorgen dat iedereen wel naar hun werk kan komen, omdat de mensen met de lagere inkomens niet meer in het land zelf kunnen wonen.