Ellen van Bueren door Gebiedsontwikkeling.nu (bron: Gebiedsontwikkeling.nu)

Duurzaamheid is geen stapel van ambities

5 maart 2020

2 minuten

Opinie Ooit schreef Bart Bossink al een proefschrift over ‘doelerosie’ bij duurzaam bouwen. Daarmee doelde hij op het verwateren van ambities gaandeweg het proces. Duurzame ambities vallen ten prooi aan een proces van uitruil en onderhandeling. Een beetje zoals de kinderen in de trojka van drs. P, die een voor een worden opgeofferd aan de hongerige wolven. Net als de eindbestemming Omsk in het lied, ‘een mooie stad, maar net iets te ver weg’, zijn ook duurzame doelstellingen vaak net iets te ver weg.

Het ‘stapelen van ambities’ wordt al snel genoemd als boosdoener. Betrokkenen bij gebiedsontwikkeling belasten het proces door het te overladen met ambities: duurzame energie, klimaatadaptatie, ecologie, verkeer, openbaar vervoer, betaalbaarheid, veiligheid, enzovoort enzovoort. 

Anders dan bij de HEMA-stapelkorting wordt het stellen van duurzaamheidsambities die verder gaan dan de huidige wet- en regelgeving voor gebiedsontwikkeling als een dure hobby gezien, als extra bovenop doelstellingen die niet onderhandelbaar zijn. Door het proces te overladen met dat soort extra doelstellingen worden ze stroperig en duur. Vanuit dit perspectief ligt de oplossing voor de hand: minder ambities. En dan maar hopen dat die het wel redden tot Omsk. 

Het beeld van het stapelen van ambities is in lijn met ons denken in alternatieven. Impliciet wordt de huidige wijze van gebiedsontwikkeling gezien als het beste alternatief, met een voor alle betrokkenen acceptabele verdeling van de kosten en opbrengsten. In een steeds dynamischer wordende omgeving, met ontwikkelingen die alle kanten op kunnen gaan, komt de wenselijkheid van deze ‘economisch gunstigste optie’ (afkorting ego?) onder druk te staan. Deze denkwijze in betere alternatieven ten opzichte van een voorgenomen activiteit is diep verankerd in ons duurzaamheidsbeleid. Denk aan het ‘niet meer dan anders’ principe als prijsstelling voor energie, of de mogelijkheid tot compensatie van waarden die er door een ontwikkeling op achteruit gaan, op een andere plek of in de toekomst, zoals bij stikstofemissies. 

Bij de milieueffectrapportage procedure komt dit heel expliciet naar voren: verschillende milieuvriendelijke alternatieven voor het betreffende initiatief worden vergeleken met de voorgenomen activiteit. Zo bekeken wordt elke milieumaatregel ‘extra’, en kan een initiatief daar ook volstrekt legitiem weer van worden ontdaan als de nood aan de man is. In essentie is dit eigenlijk een discussie van afwentelen en externaliseren van kosten.

Nu dit afwentelen steeds zichtbaarder wordt – de planeet helpt een handje – is het hoog tijd om uit het frame van het stapelen van ambities te stappen. Het denken in condities is dan een stuk behulpzamer. Het gebied met alle kwaliteiten en waarden vormt dan het uitgangspunt voor ontwikkeling, het te realiseren programma de ambitie. Het programma wordt onderhandelbaar, niet de condities.

Cover: Robin Duister


Cover: ‘Ellen van Bueren’ door Gebiedsontwikkeling.nu (bron: Gebiedsontwikkeling.nu)


Portret - Ellen van Bueren

Door Ellen van Bueren

Hoogleraar Management van Stedelijke Ontwikkeling aan de TU Delft


Meest recent

Groene wildernis in New York door Why Factory (bron: Nai Publishers)

The green dip, het moet allemaal nog veel groener – en rap graag

Recensent Jaap Modder las ‘The green dip’, de nieuwste publicatie van The Why Factory Het bevat een stappenplan voor meer groene wildernis in de steden. Modder is na eerste bestudering kritisch maar stelt dat oordeel later bij.

Recensie

17 juni 2024

Wonen aan de Schoolpad in Laren door Tulp8 (bron: Wikimedia Commons)

Leefwerelden van arm en rijk zijn steeds meer gescheiden, maar mede via gebiedsontwikkeling is daar iets aan te doen

Het Sociaal Cultureel Planbureau onderzocht in hoeverre welvarenden en minder welvarenden mensen ontmoeten buiten hun eigen welvaartsniveau. Steeds minder, is de conclusie. Gemeenten kunnen hier iets aan doen, mede door te letten op het woningaanbod.

Analyse

17 juni 2024

De groene stad door SARYMSAKOV ANDREY (bron: Shutterstock)

Maak energie nu al integraal onderdeel van de verstedelijking van morgen

Verdere verstedelijking is nodig om aan de woningvraag te voldoen. Een van de grote opgaven daarbij is het energievraagstuk. Paul van den Bragt laat zien dat dit meer is dan het oplossen van het acute probleem van netcongestie.

Analyse

14 juni 2024