Westland | NASA/METI/AIST/Japan Space Systems, and U.S./Japan ASTER Science Team

Multifunctionele tussengebieden bieden grote duurzaamheidskansen

21 januari 2020

3 minuten

Onderzoek Gebieden rondom steden worden vaak met een vies gezicht aangeduid als ‘urban sprawl’. Maar juist in deze tussengebieden kunnen we veel van onze duurzaamheiddoelstellingen verwezenlijken, zegt promovendus Alexander Wandl. We moeten ze alleen beter leren plannen.

Er zijn steden en er is het platteland. En er tussenin ligt…ja, wat eigenlijk? ‘Zwischenstadt’, ‘tussenland’, ‘città diffusa’ en ‘sprawl’ zijn bekende benamingen. Maar die passen volgens stedenbouwkundig onderzoeker Alexander Wandl vooral bij lokale situaties. Hij introduceert een nieuw overkoepelend concept: “territories-in-between” (TiB) – tussengebieden. Dit paraplubegrip sluit volgens hem beter aan bij de overeenkomsten en algemene aspecten waarom het draait. TiB zijn dynamische, multifunctionele gebieden met grote potenties die speciale aandacht verdienen, ook op het gebied van ruimtelijke planning. “Het zijn ondergewaardeerde gebieden die we associëren met functies die we niet in de stad en niet op het platteland willen. Van dat idee moeten we af.”

In zijn onderzoek ‘Territories in-between. A cross-case comparison of dispersed urban development in Europe’ neemt Wandl een kijkje in tien diffuse stedelijke gebieden in vijf Europese landen. De verschillen zijn groot, maar er zijn ook overeenkomsten. Elk ervan ligt in de omgeving van een grote stad, maar blijkt daar opvallend genoeg nauwelijks van afhankelijk. Het Westland, onder de rook van Rotterdam en Den Haag, is direct verbonden met de wereldwijde economie. Daar heeft het de stad niet voor nodig. Hetzelfde geldt voor bijvoorbeeld de luchtvaartcluster van Zuid-Wales (Cardiff), de elektronica- en defensie-industrie van Ile-de-France (Parijs), het farmaceutische cluster van Neder-Oostenrijk (Wenen-Bratislava) en de industrieconglomeratie rondom Swarovski in Tirol.

Atlas

Wandl ziet in deze tussengebieden nauwelijks geleidelijke overgangen in de ruimtelijke structuur van urbaan naar ruraal. Het idee van diffuse overgangsgebieden tussen stad en platteland is achterhaald, onderstreep hij. 

Maar wat zijn dan de overeenkomsten? In ieder geval versnippering en diversiteit, zo valt op te maken uit de ‘Atlas van Territories-in-between’ die hij samenstelde. Wonen en werken liggen er zelden naast elkaar. Toch leven er veel meer Europeanen in tussengebieden dan de meeste mensen zich realiseren. Interacties tussen sociale, technische en ecologische netwerken zijn mede daarom doorslaggevend voor het goed functioneren van tussengebieden.

Er zijn in tussengebieden, met al hun groen en variatie, volop kansen voor het behalen van duurzaamheidsdoelstellingen, constateert Wandl. “Maar dat vergt wel een goede planning op basis van zorgvuldige analyse. Het stratennetwerk maar ook de infrastructuur voor slimme automatisering van de toekomst moet je niet aanleggen zonder naar de relaties en potentiële synergie tussen woon-, werk- en ecologische functies te bekijken. Anders komen ze onherroepelijk met elkaar in botsing.”

Rationele planning

Helaas is dat laatste nog veel te vaak het geval. TiB gelden als het “schaduwland” of zelfs het “Wilde Westen” van de planning. Het is een van de redenen waarom Nederlandse tussengebieden zwaar getroffen zijn in de stikstofcrisis. Die planningsblindheid zorgt in heel Europa ook voor ‘verdozing’. In tussengebieden schieten distributiecentra als paddenstoelen uit de grond, op de voet gevolg door uitgestrekte winkelcentra. Dat laatste heeft ook negatieve effecten voor binnensteden: de levendigheid verdwijnt, terwijl stadsbewoners met auto’s naar de tussengebieden rijden voor hun boodschappen.

Al even weinig duurzaam is het verplaatsen van ‘vieze’ functies (zoals rioolwaterzuiveringen en recyclinginstallaties) verder van onze steden vandaan. “Vieze functies heb je ook nodig als je richting circulariteit wilt, want die horen bij een lokale economie”, zegt Wandl. 

Is verdichting dan de juiste strategie voor tussengebieden? Nee, juist de typerende functiemenging en overdadige aanwezigheid van open ruimtes die je hier vindt, biedt kansen voor ecosystemen en prettige woon- en werkgebieden. “Laten we de potenties oogsten die hier voor het grijpen liggen. We hebben geen duurzame toekomst als we alleen in ‘stad’ en ‘platteland’ denken.”

Cover: NASA/METI/AIST/Japan Space Systems, and U.S./Japan ASTER Science Team

Dit artikel verscheen eerder op tudelft.nl


Cover: ‘Westland | NASA/METI/AIST/Japan Space Systems, and U.S./Japan ASTER Science Team’



Meest recent

weekoverzicht 19 november door Gebiedsontwikkeling.nu (bron: Gebiedsontwikkeling.nu)

Dit was de week van volhouden en doorpakken

Deze week ging het om volhouden en doorpakken. Om daarmee de gezonde stad werkelijk te realiseren, het principe van ‘water en bodem sturend’ toe te gaan passen bij woningbouw en de RO-regie van het Rijk echt te laten landen.

Weekoverzicht

19 november 2026

De Groene Loper, Maastricht door Waltie (bron: wikimedia)

Waarom het maar niet lukt om onze steden gezonder te maken (en hoe dat wel kan)

Met de Gezonde Stad Index 2026 doet Arcadis tweejaarlijks onderzoek naar de mate waarin de fysieke ruimte in de stad bijdraagt aan de gezondheid van de inwoners. Hamvraag dit jaar: waarom komen gezondere steden toch zo moeizaam van de grond?

Onderzoek

19 november 2026

Markermeer, Nederland door Peter van Haastrecht (bron: Shutterstock)

Een nieuwe compacte stad in het Markermeer is een illusie

Plannen om in het Markermeer en IJmeer een nieuwe stad te bouwen met tussen de 10.000 en 70.000 woningen zijn zo goed als kansloos, aldus een commissie. Te duur, juridisch niet haalbaar en te laat voor een oplossing aan de huidige woningnood.

Analyse

18 november 2026

Uw gastbijdrage op GO.nu: Over gastbijdragen

Uw gastbijdrage op GO.nu

Wij staan open voor bijdragen uit wetenschap en praktijk. Wij moedigen auteurs aan hun kennis en ervaring te delen.

Over gastbijdragen
Uw project toevoegen: Ga naar de GO-Projectenkaart

Uw project toevoegen

Wilt u graag een gebiedsontwikkeling toevoegen aan de GO-projectenkaart? Vul dan via onderstaande link het formulier in.

Ga naar de GO-Projectenkaart
Uw organisatie bij de SKG: Ga naar de SKG-website

Uw organisatie bij de SKG

Uw organisatie aansluiten op het netwerk van de Stichting Kennis Gebiedsontwikkeling? Neem dan contact op.

Ga naar de SKG-website
Uw bijeenkomst in de agenda: Neem contact op

Uw bijeenkomst in de agenda

U kunt uw gebiedsontwikkeling-gerelateerde evenement aankondigen via onze agenda door contact op te nemen met de redactie.

Neem contact op