Gemeenten wekken zelf duurzame energie op om regie in energietransitie te behouden

Het Nationaal Programma Regionale Energiestrategie (NP RES) maakt elk halfjaar de balans op in een Monitor RES. Afgelopen december was de conclusie dat het Klimaatakkoord-doel van 35 TWh duurzaam opgewekte energie op land in 2030 haalbaar blijft. En de RES-ambitie om te streven naar 55 TWH in plaats van 30 is goed en zorgt juist voor nieuwe mogelijkheden. “Maar het is niet wenselijk om de gemaakte afspraken op dit punt in het Klimaatakkoord formeel te verhogen. Een formele verhoging zou het proces namelijk vertragen, terwijl we die tijd juist hard nodig hebben om ons gezamenlijk volledig op de uitvoering van de plannen te richten.”

Maar bij de presentatie van de eerste Monitor RES van 2023, eerder deze maand, was een iets minder positief geluid te horen. Ja, de dertig energieregio’s in Nederland liggen nog steeds op koers voor het opwekken van ten minste 35 TWh aan grootschalig duurzame energie op land in 2030. Maar zaken als de netcongestie zorgen ervoor dat zo goed als zeker de totale gezamenlijke ambitie van 55 TWh in 2030 waarschijnlijk niet wordt gehaald wordt. “Tegelijk kunnen initiatieven uit de samenleving, zoals ‘smart energyhubs’ en energie-gemeenschappen, helpen om de transitie naar duurzame energie te versnellen”, is de conclusie van het NP RES in de monitor.

Financiële winst

Zeven Brabantse gemeenten pakken gezamenlijk met het Energiefonds Brabant de handschoen op. Met het Publiek Ontwikkelbedrijf willen de gemeenten in de regio Hart van Brabant de regie op de energietransitie houden door zelf wind- en zonneparken te ontwikkelen om zo duurzame elektriciteit op te kunnen wekken. Rik Grashoff, namens GroenLinks wethouder Klimaat en Groen in Tilburg en voorzitter van Stuurgroep Publiek Ontwikkelbedrijf, noemt tijdens een online presentatie van het Ontwikkelbedrijf “grip houden op het hele proces” als belangrijkste argument voor de gekozen strategie.

Volgens de wethouder hebben gemeenten door deze stap meer invloed op de definitieve keuzes van locaties en het participatieproces. Daarnaast kunnen de partijen het tempo hooghouden en kunnen zij garanderen dat minimaal 50 procent van de panelen en molens lokaal eigendom is. “Zo profiteren inwoners en bedrijven in de regio maximaal van de energie-opwek.” En naast deze voordelen is er ook nog de financiële component. Grashoff betoogt dat wanneer de gemeenten het heft in eigen hand nemen, de inkomsten ook richting de gemeenten vloeien. En die winsten kunnen gebruikt worden om klimaatadaptieve maatregelen, die normaal gesproken alleen maar geld kosten, te kunnen nemen.

Best trots

Naar eigen zeggen is de keuze voor een publiek ontwikkelbedrijf uniek in Nederland. Maar waarom is Hart van Brabant de enige regio die deze strategie hanteert als er zo veel voordelen aan deze tactiek vastzitten? Grashoff: “De regie komt volledig in publieke handen terecht. Dat betekent dat de winst bij ons komt, maar ook de risico’s bij ons terechtkomen. Dat is de reden dat echt niet iedereen direct vol enthousiast was. We investeren 17 miljoen euro en dat geld moet terugverdiend worden. Dus de vraag is of je een ondernemende overheid wil zijn.”

Zijn antwoord op die vraag is volmondig ja, benadrukt hij nog eens in het persbericht dat deze week verscheen. “Oorspronkelijk waren alle Nederlandse energiebedrijven eigendom van de overheid. Andere publieke voorzieningen, zoals de waterleidingsbedrijven, zijn ook van de overheid. Historisch gezien is een publiek ontwikkelbedrijf dus geen gekke gedachte. Toch zie je in de praktijk dat wij de enige regio zijn die het zo aanpakt bij een publiek belang als energie. Daar ben ik best trots op.”

De eerste horde is genomen richting het realiseren van de vijf energiehubs die het Publiek Ontwikkelbedrijf wil realiseren. Maar dat is volgens Grashoff slechts het begin, ook al was die eerste stap al niet gemakkelijk. “Om toch tot zo’n gezamenlijk resultaat te komen, is vertrouwen en volledige transparantie nodig. Dat is gelukt. De oprichting van het Publiek Ontwikkelbedrijf is een mooie mijlpaal, maar nu begint het pas echt. Als we in samenspraak met de omgeving de locatie van de energiehubs gaan bepalen, wordt het voor onze inwoners concreet.”