Adri Duivesteijn, Riek Bakker en Nathalie de Vries over architectuur en politiek

De tekst gaat verder onder de speler

Nederland heeft een rijke ruimtelijke traditie, zo waren we in 1901 het eerste land ter wereld met een Woningwet. Planning op nationale schaal raakte na de Tweede Wereldoorlog ingebakken in de Nederlandse politieke cultuur, maar in de afgelopen decennia verdween ruimtelijke planning in Den Haag. Nu allerlei opgaven zich steeds urgenter aandienen is er weer behoefte aan sturing. In hun programma’s bepleiten politici het opnieuw oprichten van het ministerie van VROM, vaak met nadruk op de ‘V’ van volkshuisvesting, vanwege de huidige woningnood.

Integrale aanpak nodig

Adri Duivesteijn, voormalig wethouder en Eerste en Tweede Kamerlid voor de PvdA, ziet in alle partijprogramma's 1 miljoen woningen staan, die er moeten komen. Maar hij signaleert ook dat de woningbouwplannen nog niet samenkomen met alle andere ruimteclaims. "Iemand moet verantwoordelijkheid naar zich toe halen, ondersteund door een ruimtelijk planbureau zoals dat vroeger bestond." 

Ook Nathalie de Vries, partner van MVRDV en stadsbouwmeester in Groningen, vindt het gesprek te gefragmenteerd terwijl energie, water, verkeer, wonen en natuur schreeuwen om een integrale aanpak. “De politiek spreekt zich nog lang niet genoeg uit over architectuur. De overheid zou bijvoorbeeld meer moeten pushen op duurzaamheid. Ook is het belangrijk de bouw van betaalbare woningen te stimuleren en voor landelijke oplossingen te zorgen als het gaat om energiesystemen en water.”

Riek Bakker vraagt aandacht voor de lange termijn. Als directeur van de Dienst Stadsontwikkeling in Rotterdam geldt zij als de bedenker van de Kop van Zuid, waar tegenwoordig nog altijd aan gebouwd wordt: "Je bent zo veertig, vijftig jaar bezig. Terwijl de politiek termijnen van maar vier jaar kent.” Bakker pleit dan ook voor wetgeving en bijbehorende geldstromen waarmee iemand met een passend mandaat de lange lijnen kan bewaken. “Iemand die goede vriendjes is met de minister en ervoor kan zorgen dat het op de lange termijn ook echt gebeurt." 

Adri Duivesteijn gelooft in de rol van de Rijksbouwmeester als figuur om dit voor elkaar te krijgen. De Rijksbouwmeester moet er in zijn ogen voor zorgen dat het Rijk niet volgens allerlei sectorale afspraken aan de gang gaat: "Voor je het weet, ben je weer vier jaar verder." Bakker is, in reactie daarop, bang dat de Rijksbouwmeester te veel op zijn bord krijgt en wijst op de beperking die in de functie besloten ligt: “De Rijksbouwmeester houdt zich bezig met alles wat het Rijk uitvoert. Daarmee heb je alles wat de markt doet, nog niet te pakken.”

Ministerie van Ruimte 

Volgens Bakker is er een marktmeester nodig die, naar analogie van de Deltacommissaris, boven de politiek staat. Welk type persoon dat volgens Bakker is? ”Een macher, die zegt: en nou is het afgelopen, we doen het zo!" Op lokaal niveau moet er wel ruimte genoeg blijven om locaties te selecteren en plannen uit te werken.

De Vries is het daarmee eens: “Een ministerie dat zich directief opstelt, daar hebben we niet zoveel aan.” Zij ziet een nieuw Ministerie van Ruimte voor zich dat ideeën ophaalt, inspireert met proefprojecten, fungeert als kenniscentrum en ideeënbank en met specifieke spelregels lokale partijen uitdaagt om samen met plannen te komen: “een Ministerie van Ruimte als netwerkorganisatie met lokale vestigingen.”

Bakker onderstreept dat lokale overheden vrijheid nodig hebben om te handelen en ergert zich aan politici die op nationaal niveau plannetjes lanceren. Ze vindt dat Jesse Klaver, met zijn plan voor het bouwen van woningen op Rotterdam-The Hague Airport "het niet begrepen heeft.” De plannen van GroenLinks om op de luchthaven te bouwen zijn op nationaal niveau uitgedacht en pas naderhand door de Rotterdamse fractie omarmd. Bakker noemt het idee 'banaal' en is dus ook niet van plan op GroenLinks te stemmen.

Duivesteijn waagt zich niet aan stemadviezen, al raadt hij iedereen dringend aan om in ieder geval te gaan stemmen. Hij wil nog een ander ding kwijt over de Nederlandse woningmarkt. "Ik heb als wethouder in Almere getracht een breuk te creëren van planning van bovenaf en onderop. Ik vind het afgrijselijk dat je in Nederland als consument behandeld wordt en als een onbenul in de rij moet staan voor een woning. Ik zou het heel erg prettig vinden als de politiek weer zou zeggen: u mag zelf inhoud geven aan uw eigen woon- of leefomgeving, of het nou zelfbouw of een wooncoöperatie is. Nu besta je als burger eigenlijk niet."