Onderzoek Steeds meer gemeenten vinden het belangrijk maatregelen te nemen tegen de gevolgen van klimaatverandering. Uit onderzoek van stichting Climate Adaptation Services (CAS) onder twintig gemeentelijke koplopers blijkt dat de uitvoering op het gebied van klimaatadaptatie nog een stuk integraler kan. "Het zou mooi zijn als klimaatadaptatie overheden meer zou sturen in het ruimtegebruik."
De afgelopen jaren zijn veel gemeenten in Nederland aan de slag gegaan met klimaatadaptatie. Zo hebben bijna alle gemeenten een klimaatstresstest uitgevoerd en hebben verschillende gemeenten hun ambities geformuleerd in een adaptatiestrategie. Sommige gemeenten zijn zelfs al zover dat ze een concrete uitvoeringsagenda hebben opgesteld. Maar hoe pakken gemeenten deze onderdelen van klimaatadaptatie aan? Hoe voeren ze bijvoorbeeld de stresstest uit? En hoe zien hun strategieën en uitvoeringsagenda’s eruit? Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) heeft aan stichting Climate Adaptation Services (CAS) gevraagd om te onderzoeken hoe gemeenten met klimaatadaptatie aan de slag zijn gegaan.
Om erachter te komen hoe gemeenten klimaatadaptatie aanpakken, heeft stichting CAS de aanpak van twintig gemeenten en één regio geanalyseerd. Een belangrijk criterium bij de selectie was dat een groot deel van de gemeenten ook al bezig was met een uitvoeringsagenda. Daarom zitten er veel koplopers tussen de onderzochte gemeenten. Het rapport Aanpak klimaatadaptatie door gemeenten - een kwalitatieve analyse (pdf) geeft daarmee een eerste beeld van de aanpak door gemeenten die vooroplopen op het gebied van klimaatadaptatie. Verder zijn de onderzochte gemeenten zo divers mogelijk en liggen ze verspreid over heel Nederland. Voor het onderzoek zijn documenten over de stresstesten, risicodialogen, strategieën en uitvoeringsagenda’s van de gemeenten geanalyseerd. Ook zijn de gemeenten geïnterviewd.
Urgentie neemt toe, budget beperkt
De onderzochte gemeenten hebben de afgelopen jaren veel stappen gezet: kwetsbaarheden zijn beter in beeld, de bewustwording over de urgentie van klimaatadaptatie is toegenomen, veel gemeenten hebben een strategie opgezet en nemen maatregelen. Op lokaal niveau gebeurt er veel. Wat vaak nog wel mist is de koppeling met het landelijk gebied, waarin veel kansen liggen om klimaatadaptatie fundamenteler aan te pakken.
Gemeenten willen klimaatadaptatie integraal aanpakken, maar de uitwerking is vaak beperkt. Zo nemen gemeenten vaak niet alle klimaatthema’s mee in stresstesten, ambities en uitvoering. De aanpak van wateroverlast is vaak het meest concreet. De aandacht voor hittestress groeit, maar het thema heeft vaak nog een gebrek aan probleemeigenaar en budget. De thema’s droogte en overstroming krijgen de minste aandacht.
Uit de analyse blijkt verder dat er grote verschillen zijn tussen gemeenten. Zo verschillen de uitvoeringsagenda’s van gemeenten erg van elkaar en ervaren zij verschillende belemmeringen om adaptatiemaatregelen te kunnen uitvoeren. Voorbeelden van veelgenoemde belemmeringen zijn de grote druk op de ruimte en een beperkt budget voor groen.
Invloed van klimaatadaptatie op ruimtegebruik
Gemeenten nemen verschillende maatregelen om het grondgebied klimaatadaptief te maken. Zo zijn er al veel wadi’s aangelegd en komen inwoners steeds vaker in actie om hun tuin te vergroenen. Wel blijkt dat gemeenten nog weinig grote reserveringen in de fysieke ruimte doen voor klimaatadaptatie. Deels komt dat door belemmeringen die gemeenten ervaren om klimaatadaptatie toe te passen. Daarvoor zou het volgens de onderzoekers helpen als klimaatadaptatie voor overheden meer sturend zou zijn in het ruimtegebruik. Maar daarvoor is volgens stichting CAS een andere benadering nodig van de ruimtelijke inrichting: meer vanuit het natuurlijke systeem van water, bodem, ondergrond en ecosystemen.
De klimaatstresstest, adaptatiestrategie en uitvoeringsagenda maken deel uit van de zeven ambities van het Deltaplan Ruimtelijke adaptatie. Het uiteindelijke doel daarvan is dat Nederland in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust is ingericht. Gemeenten geven invulling aan deze ambities, maar hoe doen ze dat precies? Het doel van het onderzoek Aanpak klimaatadaptatie door gemeenten - een kwalitatieve analyse was om daar inzicht in te krijgen en erachter te komen welke belemmeringen gemeenten bij klimaatadaptatie ervaren. Een tweede doel was om te verkennen hoe adaptatiemaatregelen het ruimtegebruik in Nederland beïnvloeden. Het PBL zal de resultaten van het onderzoeksrapport Aanpak klimaatadaptatie door gemeenten - een kwalitatieve analyse (pdf) van stichting CAS gebruiken voor het project Nederland Later, dat beleidsopties in beeld brengt voor de ruimtelijke inrichting van Nederland op de lange termijn.
Dit artikel verscheen eerder op de website van het Kennisportaal Klimaatadaptatie
Cover: ‘Woningbouw in openbaar groen park’ door VOJTa Herout (bron: Shutterstock)
Door Kennisportaal Klimaatadaptatie
dé informatiebron voor iedereen die werkt aan klimaatadaptatie
