Opinie Nederland heeft geen Vinex-nostalgie nodig, maar leefbare, betaalbare en toegankelijke steden voor iedereen. Columnist Rinske Brand vraagt zich af of haar collega’s op zoek zijn naar excuses om niet te hoeven innoveren, als ze hun standpunten hoort. Gelukkig ziet ze ook genoeg lichtpuntjes. “Gebiedsontwikkelaars zijn geen voedingsmiddelenmarketeers die simpelweg consumentengedrag volgen.”
“We bouwen niet wat de mensen willen.” Met deze clickbait-titel voerde het ingezonden artikel van Friso de Zeeuw twee weken lang het lijstje ‘best gelezen’ aan op dit platform. Wat me intrigeert, is niet eens zozeer de inhoud van dit artikel. Het is het welbekende stokpaardje van De Zeeuw, uitgedragen namens de belangenorganisatie van woningbouwers. Wat me vooral bezighoudt, is hoeveel ruimte deze oude boodschap anno 2026 nog krijgt. En hoe gretig wij die boodschap als sector blijven consumeren.
Ik snap het ergens ook wel. Deze interpretatie van het WoON2024-onderzoek klinkt heerlijk vertrouwd. Starters, gezinnen, ouderen: iedereen zou schreeuwen om grondgebonden eengezinswoningen. Lekker dorps, tuintje erbij, stationcar voor de deur, golden retriever in de achterbak. Bouwen in de polder. Geen gedoe met complexe binnenstedelijke ontwikkelingen, klimaatadaptatie of hittestress. Geen lastige gesprekken over sociale duurzaamheid of kansengelijkheid. Gewoon: bouwen wat het volk wil.
Maar laten we eerlijk zijn: dit is toch volstrekt achterhaald denken? Doen alsof individuele woonwensen leidend moeten zijn, het botst keihard met de realiteit van 2026. Mijn collega-columnist Hans Hugo Smit waarschuwde een paar weken geleden ook al voor ‘ombudsmanwoningbouw’. Woonwensen zijn namelijk niet hetzelfde als woonbeleid. Beleid betekent óók impopulaire besluiten nemen, soms zelfs tegen individuele belangen in, juist vanwege het maatschappelijk belang.
Diep vanbinnen weten we dat ook best. In Nederland telt iedere vierkante meter. We hebben te maken met stikstof, waterberging, hittestress en klimaatadaptatie. Ondertussen worden collectieve voorzieningen, van scholen en huisartsenposten tot openbaar vervoer en fietsinfrastructuur, onbetaalbaar en ontoegankelijk als we blijven vasthouden aan dit Vinex-denken.
Normaal gesproken concurrenten, maar nu verenigd rondom een krachtig pleidooi voor leefbare, betaalbare en compacte steden voor de komende generaties
Gebiedsontwikkelaars zijn geen voedingsmiddelenmarketeers die simpelweg consumentengedrag volgen. Het is juist onze verantwoordelijkheid om vorm te geven aan de leefomgeving van miljoenen mensen voor de komende decennia. Die verantwoordelijkheid nemen we niet door de individuele woonwens tot heilig uitgangspunt te verheffen.
De komende decennia woont het overgrote deel van de Nederlanders in steden. Niet in dromerige tuindorpen, maar in compacte, levendige stadswijken die bestand zijn tegen klimaatverandering. Het zijn gebieden waar mensen sociaal veilig, verbonden en gezond kunnen leven en waar voorzieningen op loop- en fietsafstand liggen. Waarom blijft de boodschap van De Zeeuw dan toch zo populair? Onthult dat iets ongemakkelijks over onze sector? Zijn we stiekem vooral op zoek naar excuses om niet te hoeven innoveren? Of naar een reden om onze maatschappelijke verantwoordelijkheid te ontwijken?
Gelukkig waren er afgelopen week ook lichtpunten. Op de Dag van de Projectontwikkeling stond tegenover de sessie van De Zeeuw een alternatief verhaal dat de zaal deed vollopen. Het ging over het sturen op sociale doelen in gebiedsontwikkeling, gekoppeld aan het verschijnen van de Handreiking Fysiek volgt Sociaal. Deze kersverse handreiking van het Rijk laat zien dat ruimtelijke keuzes pas toekomstbestendig zijn als ze voortkomen uit hoe mensen samenleven, elkaar ontmoeten en kansen delen.
Mensen moesten staan tijdens deze sessie, zo druk was het. Dit onderwerp leeft dus wel degelijk. In ieder geval bij de vijf organiserende marktpartijen (Dura Vermeer, Synchroon, AM, VORM en Heijmans), toch bepaald niet de minste spelers in onze sector. Normaal gesproken concurrenten, maar nu verenigd rondom een krachtig pleidooi voor leefbare, betaalbare en compacte steden voor de komende generaties.
Zullen we daarom stoppen met doen alsof eengezinswoningen in de polder ons gaan redden? En weer praten over waar gebiedsontwikkeling werkelijk over zou moeten gaan: het bouwen aan leefbare, betaalbare en toegankelijke steden voor iedereen, nu én later. Dat is ons vak. Minder clickbait. Meer bouwen aan morgen.
Cover: ‘Rinske Brand Column Cover’ door Esther Dijkstra (bron: Illustratie Esther Dijkstra, bewerkte foto Flore Zoe)
Door Rinske Brand
Rinske Brand houdt zich bezig met de menselijke kant van gebiedsontwikkeling, is expert cultuurgedreven gebiedsontwikkeling en oprichter van BRAND The Urban Agency
