Fietsende mensen in Amsterdam door Dutch_Photos (bron: shutterstock.com)

Onderzoek Arcadis Gezonde Stad legt de bijl aan monomane stadsverdichting

13 december 2022

4 minuten

Opinie De mantra is bijzonder hardnekkig, constateert Jos Feijtel. We moeten verdichten, verdichten en nog eens verdichten. Hij plaatst er zeer grote vraagtekens bij. Helemaal nu uit onderzoek van Arcadis blijkt dat juist de groene steden als de meest gezonde uit de bus komen. Feijtel pleit voor een forsere inzet op buitenstedelijk bouwen.

Vorige maand verscheen het onderzoeksresultaat van Arcadis over de gezonde stad (pdf). Aan de hand van vijf brede domeinen worden 20 Nederlandse steden langs de gezondheidsindex-meetlat gelegd. Alle vier de grote steden scoren op heel veel onderdelen zeer negatief. Ze laten alleen op de onderdelen openbaar vervoer en voorzieningen goede cijfers zien. Op alle andere zaken is het mis: gezonde buitenruimte, groen, luchtkwaliteit, geluidsoverlast, hittestress en veiligheid. Allemaal zaken waarop de winnaars veel beter scoren: middelgrote steden als Groningen, Emmen, Almere, Amersfoort, Nijmegen en Apeldoorn.

Er zijn meer signalen dat stadsverdichters terrein aan het verliezen zijn

De cruciale vraag: gaan we hier serieus iets mee doen? De uitkomsten die Arcadis presenteert zijn volstrekt helder. En de ingenieurs staan hierin zeker niet alleen. Uit CBS-gegevens blijkt dat de levensverwachting van baby’s in Amsterdam 2,5 tot 4,3 jaar korter is dan in Uithoorn en Ouder-Amstel. Dit Arcadis-onderzoek moet dus voor alle beleidsmakers de keiharde alarmbel c.q. wake up-call zijn.

Kinderen op fiets, Amsterdam door Dutch_Photos (bron: shutterstock.com)

Hoe gezond is het leven in de stad nog, voor de generaties van vandaag en morgen?

‘Kinderen op fiets, Amsterdam’ door Dutch_Photos (bron: shutterstock.com)


Nog steeds horen we om ons heen: we moeten verdichten, verdichten en nog eens verdichten. Achtereenvolgende Rijksbouwmeesters houden niet op dit adagium over het land uit te strooien. Sommigen gaan zover dat nieuwbouw buiten de stad niet meer nodig zou zijn. Of sterker nog: dat zelfs nieuwbouwwoningen helemaal niet meer nodig zijn. We zouden toe kunnen met het transformeren van de bestaande voorraad en het splitsen van woningen. Maar inmiddels is duidelijk: stedelijke verdichting als het enige antwoord op de woningnood is onverantwoord. En heel ongezond.

Minder open ruimte

De onderzoekers van Arcadis constateren dat sinds hun vorige onderzoek naar gezonde steden “de verhouding open ruimte en bebouwing (Open Space Ratio) duidelijk is afgenomen. Dit betekent dat er minder open ruimte is in steden doordat er is gebouwd en/of dat er meer hoogbouw is bijgekomen. De druk op de open ruimte neemt dan ook toe”. En verderop wordt geconstateerd: “Gezien de grote opgave denken wij dat het strategisch opkopen en slopen van bebouwing ten behoeve van open, hoogwaardige groene ruimte, onderdeel moet zijn van de discussie”. We kunnen dit lezen – hoewel het omfloerst wordt gezegd – als ongemeen harde kritiek op het huidige beleid.

Woning met tuintje

Het komt er nu op aan om deze aanzet voor een andere koers concreter en duidelijker te verankeren in het beleid. Er zijn meer signalen dat stadsverdichters terrein aan het verliezen zijn. Een aantal jaar geleden hadden we al het grootschalige Brink-onderzoek (pdf) waaruit bleek dat, zelfs met veel extra subsidies, de toen benodigde 1 miljoen woningen bij lange na fysiek niet in de steden zouden zijn te proppen. Zelfs niet als je elk sportveld, trapveld en schoolplein zou volbouwen. Meer dan de helft van de benodigde woningen zouden dan evengoed nog buiten de stedelijke contouren moeten worden gebouwd.

Grondgebonden huis in groene omgeving door INTREEGUE Photography (bron: shutterstock.com)

Groene woonmilieus zijn nog steeds veelgevraagd en worden - zeker in en bij de steden - maar mondjesmaat aangeboden.

‘Grondgebonden huis in groene omgeving’ door INTREEGUE Photography (bron: shutterstock.com)


Het driejaarlijkse WoOn-onderzoek liet onlangs voor de zoveelste keer zien dat 70 procent van de actief woningzoekenden een woning met met een tuintje wil, waarvan een groot deel in een niet-hoogstedelijke omgeving. Inmiddels horen we ook in ontwerperskringen een ander geluid. Sjors de Vries maakt in een heel helder essay duidelijk dat de trek uit de grote steden naar andere kleinere steden en dorpen niet alleen wordt veroorzaakt door de lagere prijzen. Ook hier speelt de behoefte aan meer ruimte een belangrijke rol.

Nieuwe gegevens

Het debat over binnen- en buitenstedelijke woningbouw en het debat over verdichting is nog niet beslecht. Er komt nu een nieuwe invalshoek bij: de gezondheid. Laten we hopen dat de beleidsmakers bereid zijn deze nieuwe gegevens in hun denken te betrekken. Als we voor 2030 echt een kans willen maken om 900.000 woning te realiseren, moeten we gebruik maken van een aantal forse uitleglocaties. Daarnaast kan het EIB-plan om elke stad en elk dorp de ruimte te geven – om een paar straatjes aan de rand toe te voegen – ook helpen. Het is in ieder geval hoopgevend dat minister Hugo de Jonge de laatste weken in vrijwel elke Kamerbrief en in vrijwel elke speech benadrukt dat we naast binnenstedelijk ook buitenstedelijk aan de slag moeten. Laat dat ons aller opdracht zijn, te beginnen voor het nieuwe jaar.


Cover: ‘Fietsende mensen in Amsterdam’ door Dutch_Photos (bron: shutterstock.com)

Wilt u reageren op dit artikel of een gastbijdrage voor Gebiedsontwikkeling.nu schrijven over een ander onderwerp? Bekijk dan hier de mogelijkheden.


Portret - Jos Feijtel

Door Jos Feijtel

Adviseur versnelling woningbouw


Meest recent

sportcampus Zuiderpark, Den Haag door Menno van der Haven (bron: shutterstock)

Wat is goed in de ruimtelijke ordening?

De vraag ‘wat is een goede ruimtelijke ordening?’ wint aan gewicht nu we als samenleving meer ambities hebben dan er aan ruimte beschikbaar is. Alle reden voor een nadere reflectie, door hoogleraren Marlon Boeve en Co Verdaas.

Uitgelicht
Analyse

24 april 2024

Centrum Haarlem door Maykova Galina (bron: shutterstock)

Lokaal kijken naar de lange termijn, de visie en ervaringen van Willem Hein Schenk

In het boekje Sturen op Stadsarrangementen deelt architect Willem Hein Schenk de inzichten die hij verkreeg met zijn podcastserie de Haarlem Sessies. In een interview vertelt hij wat zijn belangrijkste lessen zijn: “Kijk naar de lange termijn”.

Interview

24 april 2024

Hoge Vucht, Breda door XL Creations (bron: shutterstock)

Een beter perspectief voor kansarme buurten, zo doet Breda dat

Het bieden van meer perspectief aan bewoners van kansarme wijken is geen sinecure. Lokaal kan daar het nodige voor gedaan worden, maar ook hogere overheden moeten meedoen. In Breda worden ze actief bij de problematiek betrokken.

Casus

23 april 2024