Fietsende mensen in Amsterdam door Dutch_Photos (bron: shutterstock.com)

Onderzoek Arcadis Gezonde Stad legt de bijl aan monomane stadsverdichting

13 december 2022

4 minuten

Opinie De mantra is bijzonder hardnekkig, constateert Jos Feijtel. We moeten verdichten, verdichten en nog eens verdichten. Hij plaatst er zeer grote vraagtekens bij. Helemaal nu uit onderzoek van Arcadis blijkt dat juist de groene steden als de meest gezonde uit de bus komen. Feijtel pleit voor een forsere inzet op buitenstedelijk bouwen.

Vorige maand verscheen het onderzoeksresultaat van Arcadis over de gezonde stad (pdf). Aan de hand van vijf brede domeinen worden 20 Nederlandse steden langs de gezondheidsindex-meetlat gelegd. Alle vier de grote steden scoren op heel veel onderdelen zeer negatief. Ze laten alleen op de onderdelen openbaar vervoer en voorzieningen goede cijfers zien. Op alle andere zaken is het mis: gezonde buitenruimte, groen, luchtkwaliteit, geluidsoverlast, hittestress en veiligheid. Allemaal zaken waarop de winnaars veel beter scoren: middelgrote steden als Groningen, Emmen, Almere, Amersfoort, Nijmegen en Apeldoorn.

Er zijn meer signalen dat stadsverdichters terrein aan het verliezen zijn

De cruciale vraag: gaan we hier serieus iets mee doen? De uitkomsten die Arcadis presenteert zijn volstrekt helder. En de ingenieurs staan hierin zeker niet alleen. Uit CBS-gegevens blijkt dat de levensverwachting van baby’s in Amsterdam 2,5 tot 4,3 jaar korter is dan in Uithoorn en Ouder-Amstel. Dit Arcadis-onderzoek moet dus voor alle beleidsmakers de keiharde alarmbel c.q. wake up-call zijn.

Kinderen op fiets, Amsterdam door Dutch_Photos (bron: shutterstock.com)

Hoe gezond is het leven in de stad nog, voor de generaties van vandaag en morgen?

‘Kinderen op fiets, Amsterdam’ door Dutch_Photos (bron: shutterstock.com)


Nog steeds horen we om ons heen: we moeten verdichten, verdichten en nog eens verdichten. Achtereenvolgende Rijksbouwmeesters houden niet op dit adagium over het land uit te strooien. Sommigen gaan zover dat nieuwbouw buiten de stad niet meer nodig zou zijn. Of sterker nog: dat zelfs nieuwbouwwoningen helemaal niet meer nodig zijn. We zouden toe kunnen met het transformeren van de bestaande voorraad en het splitsen van woningen. Maar inmiddels is duidelijk: stedelijke verdichting als het enige antwoord op de woningnood is onverantwoord. En heel ongezond.

Minder open ruimte

De onderzoekers van Arcadis constateren dat sinds hun vorige onderzoek naar gezonde steden “de verhouding open ruimte en bebouwing (Open Space Ratio) duidelijk is afgenomen. Dit betekent dat er minder open ruimte is in steden doordat er is gebouwd en/of dat er meer hoogbouw is bijgekomen. De druk op de open ruimte neemt dan ook toe”. En verderop wordt geconstateerd: “Gezien de grote opgave denken wij dat het strategisch opkopen en slopen van bebouwing ten behoeve van open, hoogwaardige groene ruimte, onderdeel moet zijn van de discussie”. We kunnen dit lezen – hoewel het omfloerst wordt gezegd – als ongemeen harde kritiek op het huidige beleid.

Woning met tuintje

Het komt er nu op aan om deze aanzet voor een andere koers concreter en duidelijker te verankeren in het beleid. Er zijn meer signalen dat stadsverdichters terrein aan het verliezen zijn. Een aantal jaar geleden hadden we al het grootschalige Brink-onderzoek (pdf) waaruit bleek dat, zelfs met veel extra subsidies, de toen benodigde 1 miljoen woningen bij lange na fysiek niet in de steden zouden zijn te proppen. Zelfs niet als je elk sportveld, trapveld en schoolplein zou volbouwen. Meer dan de helft van de benodigde woningen zouden dan evengoed nog buiten de stedelijke contouren moeten worden gebouwd.

Grondgebonden huis in groene omgeving door INTREEGUE Photography (bron: shutterstock.com)

Groene woonmilieus zijn nog steeds veelgevraagd en worden - zeker in en bij de steden - maar mondjesmaat aangeboden.

‘Grondgebonden huis in groene omgeving’ door INTREEGUE Photography (bron: shutterstock.com)


Het driejaarlijkse WoOn-onderzoek liet onlangs voor de zoveelste keer zien dat 70 procent van de actief woningzoekenden een woning met met een tuintje wil, waarvan een groot deel in een niet-hoogstedelijke omgeving. Inmiddels horen we ook in ontwerperskringen een ander geluid. Sjors de Vries maakt in een heel helder essay duidelijk dat de trek uit de grote steden naar andere kleinere steden en dorpen niet alleen wordt veroorzaakt door de lagere prijzen. Ook hier speelt de behoefte aan meer ruimte een belangrijke rol.

Nieuwe gegevens

Het debat over binnen- en buitenstedelijke woningbouw en het debat over verdichting is nog niet beslecht. Er komt nu een nieuwe invalshoek bij: de gezondheid. Laten we hopen dat de beleidsmakers bereid zijn deze nieuwe gegevens in hun denken te betrekken. Als we voor 2030 echt een kans willen maken om 900.000 woning te realiseren, moeten we gebruik maken van een aantal forse uitleglocaties. Daarnaast kan het EIB-plan om elke stad en elk dorp de ruimte te geven – om een paar straatjes aan de rand toe te voegen – ook helpen. Het is in ieder geval hoopgevend dat minister Hugo de Jonge de laatste weken in vrijwel elke Kamerbrief en in vrijwel elke speech benadrukt dat we naast binnenstedelijk ook buitenstedelijk aan de slag moeten. Laat dat ons aller opdracht zijn, te beginnen voor het nieuwe jaar.


Cover: ‘Fietsende mensen in Amsterdam’ door Dutch_Photos (bron: shutterstock.com)

Wilt u reageren op dit artikel of een gastbijdrage voor Gebiedsontwikkeling.nu schrijven over een ander onderwerp? Bekijk dan hier de mogelijkheden.


Portret - Jos Feijtel

Door Jos Feijtel

Adviseur versnelling woningbouw


Meest recent

New York - June 2, 2018: A view down a busy avenue street, People walk on busy streets door Helen89 (bron: shutterstock)

Meer ruimte voor de voetganger is goed voor de stad, maar vergroot ook de ongelijkheid

Amerikaanse onderzoekers concluderen: krijgt de voetganger de ruimte, dan wordt een wijk aantrekkelijker en stijgen de vastgoedprijzen. Alleen groeit daarmee ook direct de sociale ongelijkheid in de steden.

Onderzoek

8 februari 2023

Haan & Laan door Esther Dijkstra (bron: estherdijkstra.com)

Veenendaal Oost in de Gelderse Vallei: wat vinden Haan & Laan er eigenlijk van?

Haan & Laan recenseren gebiedsontwikkelingen in Nederland. Dit keer brengen zij een bezoek aan Veenendaal Oost: “Een saaie naam: Veenendaal Oost, maar aangenaam om te wonen”.

Uitgelicht
Casus

8 februari 2023

Amsterdam, The Netherlands, February 11, 2022: view across a lake with reeds-lined banks towards a modern neighbourhood with mailnly brick housing in IJburg district door Frans Blok (bron: shutterstock)

Leren van Vinex: de toegevoegde waarde van functiemenging en bereikbaarheid

Voor we aan een grote nieuwe opgave beginnen, is het goed achterom te kijken – en te leren van het vorige project. Vastgoedexpert Teun van der Meulen blikt terug op het Vinex-tijdperk om lessen te trekken voor de huidige woningbouwopgave.

Onderzoek

7 februari 2023