Opinie Als stedenbouwkundige columnist van Gebiedsontwikkeling.nu krijgt Wouter Veldhuis vaak het verwijt dat hij zich niet moet bemoeien met politiek. Helaas, is zijn antwoord. Ruimtelijke ordening ís politiek. En dus spreekt hij ook in deze column zijn zorgen uit. “We krijgen straks een Nota Ruimte die kiest voor belangen uit het verleden in plaats van strategisch voorsorteren op de toekomst.”
Ondanks de ogenschijnlijk onoverbrugbare verschillen begroeven SPD en CDU op de avond van de Duitse verkiezingen de strijdbijl om gezamenlijk zo snel mogelijk een regering te vormen. Binnen 45 dagen lag er een regeerakkoord. Zij namen de destabiliserende politieke krachten die op dit moment op West-Europa inwerken serieus en stapten over hun eigen schaduw heen – om het land vooruit te helpen. CDA en D66 denken dat dit in Nederland ook kan. Op dit moment zijn er 26 dagen verstreken sinds de verkiezingen, dus het kan nog. Helaas is er in Nederland één politieke partij die het machtsspel belangrijker vindt dan verantwoordelijkheid nemen.
Regelmatig krijg ik het verwijt dat ik mij als stedenbouwkundige niet moet bemoeien met politiek en dat dit mooie platform, waar ik al jarenlang columns voor mag schrijven, niet de plek is om kritiek te uiten op de politieke gang van zaken. Helaas. In een land waar de schaarse ruimte verdeeld moet worden tussen allerlei tegenstrijdige ruimtevragers, daar is ruimtelijke ordening politiek. Wie komt wat toe en wie moet inschikken? Een klassiek verdelingsvraagstuk. En zeker in deze onrustige politieke tijden hebben wij als vakgemeenschap de plicht om met elkaar het debat aan te gaan over de achterliggende ideologische verdelingsprincipes.
Neem de Nota Ruimte. Dit prachtige en belangrijke beleidsstuk ligt nu ter inzage. Het goede nieuws is dat het concept nog volledig de kennisbasis en structuur kiest die door Hugo de Jonge is ingezet. Met als kroonjuweel de VISTA-benadering waarin op nationaal niveau wordt uitgesproken dat het echte werk in de regio’s moet gebeuren en dat deze regio’s wezenlijk van elkaar verschillen. Een aardverschuiving na decennia sturen op topregio’s en tevergeefs hopen op trickle-down effecten voor de rest van Nederland.
Helaas loopt de Nota Ruimte keihard uit de rails als het om de politieke sturing gaat
En ook het besef dat wij in een kwetsbare delta rekening moeten houden met de logica van het bodem- en watersysteem zit er nog steeds stevig in, ondanks de kritische uitlatingen van Mona Keijzer. Sterker nog, ik geef haar ergens ook gelijk in haar kritiek op het mantra van ‘water bodem sturend’. Het zijn zeker factoren van betekenis waar we de afgelopen decennia veel te achteloos mee zijn omgegaan. Maar uiteindelijk is het niet deze conditie die alles stuurt. Er zijn wel meer factoren die de ruimtelijke ordening van Nederland bepalen. In die zin is ‘rekening houden met water en bodem’ een veel passender adagium, waarbij de politiek het primaat van sturing behoudt.
Helaas loopt de Nota keihard uit de rails als het om deze politieke sturing gaat. Want in plaats van stevige keuzes, waar de Nota in de eerste hoofdstukken overduidelijk om vraagt, komt het in de beoogde sturende hoofdstukken neer op uitstellen, wegschuiven en afwentelen. Of nog veel erger: op een paar dossiers keihard tegensturen, in weerwil van alle lessen die in eerdere hoofdstukken zijn geleerd. Hier wreekt zich de huidige politieke constellatie van het dubbel-demissionaire kabinet. Met de BBB aan het stuur van de grootste ruimtelijke dossiers wordt de versnellingspook, zonder het koppelingspedaal in te trappen, keihard in de achteruit gezet. Intensieve veeteelt, industriële landbouw en woningbouwindustrie voor alles! Vanaf de zijlijn knikt de VVD minzaam mee, zolang de huidige belangen van de grote bedrijven en sinds kort ook Defensie geen strobreedte in weg wordt gelegd.
En zo ontstaat er de zeer onwenselijke situatie dat een minderheidskabinet (met niet meer dan 26 van de 150 zetels) de dienst uit kan maken, zolang de formatie geen voortgang maakt. Door de halsstarrige opstelling van de VVD krijgen we straks een Nota Ruimte die kiest voor belangen uit het verleden in plaats van strategisch voorsorteren op de toekomst. Is daar al het mooie werk voor verricht?
Cover: ‘Wouter Veldhuis Column Cover’ door Esther Dijkstra (bron: Illustratie Esther Dijkstra, bewerkte foto Arenda Oomen)
Door Wouter Veldhuis
Stedenbouwkundige - Voormalig Rijksadviseur voor de fysieke leefomgeving - Directeur MUST
