Stedelijk groen écht gezond: bomen blijken ‘medicijn’ tegen hart- en vaatziekten

Stedelijk groen heeft allerlei positieve effecten. Bomen gaan het hitte-eilandeffect tegen: ze zorgen voor koelere straten op steeds heter wordende zomerdagen. Een park in de buurt waar je af en toe kan wandelen, is goed voor het mentale welzijn. Meer struiken en bomen zorgen bovendien voor een grotere biodiversiteit.

En zorgen meer bomen ook voor fysiek gezondere stadsbewoners? Die vraag is lastig te beantwoorden. Aanwijzingen dat groen goed is voor de gezondheid, zijn er genoeg. Maar hard wetenschappelijk bewijs voor die stelling leveren, is ingewikkeld. De gezondheidseffecten van groen in de buurt laten zich moeilijk in experimenten vatten – en dat geldt al helemaal voor langetermijneffecten. Daar is in de Amerikaanse stad Louisville iets op gevonden. Het Green Heart Louisville Project heeft onderzoek gedaan met medisch klinische studies als blauwdruk. De uitkomst: bomen hebben een direct positief effect op de gezondheid.

Hartziektes, diabetes en kanker

Om dit verband te onderzoeken, is een grootschalige studie uitgevoerd onder 745 bewoners van een aantal sterk versteende buurten in zuid-Louisville. Bij de start van het onderzoek werd de gezondheid van de deelnemers vastgesteld door bloed, urine, haar- en nagelmonsters te verzamelen. Ook werd de hoeveelheid groen en luchtvervuiling in de buurten uitgebreid in kaart gebracht. Vervolgens zijn in een aantal buurten ruim 8.000 volwassen bomen en struiken geplant. In andere buurten werd geen extra groen aangebracht. Het planten van bomen werd zodoende een interventie, vergelijkbaar met een klinische proef voor een nieuw medicijn. Het doel was om uit te zoeken of wonen in een groenere omgeving ontstekingen kan verminderen en de cardiovasculaire gezondheid verbetert.

Na ruim vijf jaar onderzoek zijn de resultaten veelzeggend. Bewoners in buurten waar de boombedekking meer dan verdubbelde, hadden veel lagere ontstekingswaarden in hun bloed dan bewoners van buurten waar geen bomen werden bijgeplant. Ontstekingen zijn een belangrijke risicofactor voor hartziekten, diabetes en sommige vormen van kanker. Volgens de onderzoekers komt de daling in ontstekingswaarden overeen met een vermindering van 10 tot 15 procent van het risico op hartaanvallen en vroegtijdig overlijden.

Een causaal verband?

Het onderzoek lijkt zo een causaal verband tussen een groene woonomgeving en fysieke gezondheid aan te tonen. Het is een sterke aanwijzing dat bomen gezien kunnen worden als een soort ‘medicijn’ – een term die door de onderzoekers voor het positieve effect gebruikt wordt. Katharine Hayhoe, een van de betrokken onderzoekers, stelt dat de bevindingen een grote stap voorwaarts betekenen in het wetenschappelijk onderzoek naar stedelijk groen. “De meeste mensen snappen intuïtief dat de natuur goed is voor onze gezondheid. Maar wetenschappelijk onderzoek dat dit verband test, verifieert en evalueert, is zeldzaam.”

Toch blijft een aantal belangrijke vragen over de gezondheidseffecten van groene omgevingen ook in dit onderzoek onbeantwoord. Want hóé het groen er precies voor zorgt dat mensen gezonder zijn, is nog niet duidelijk. Welk mechanisme is hier precies aan het werk? Komen mensen beter tot rust in groene omgevingen? Is het hitte-eilandeffect de bepalende factor? Of is het vooral de schonere lucht die goed is voor het lichaam?

Groen maatwerk

Ook blijft onduidelijk welk type groen het grootste gezondheidseffect oplevert – voor stadsplanners geen onbelangrijke vraag. We schreven eerder op Gebiedsontwikkeling.nu over deze kwestie. Want een groenere stad kan meer bomen en struiken betekenen, maar ook meer groene daken, sportvelden, groenstroken, tegelloze tuinen of bloemrijke bermen. De conclusie van dat eerdere onderzoek: er is niet één soort groen dat voor iedereen op elke plek werkt. Ook als de gezondheidsvoordelen van groen duidelijk zijn, is maatwerk in de groenvoorziening onontkoombaar.