Samenwerkende bewoners in de moestuin door Rawpixel.com (bron: Shutterstock)

Vijf tips om burgers te betrekken bij klimaatadaptatie

24 februari 2022

3 minuten

Onderzoek Burgers betrekken is cruciaal om gemeenten klimaatbestendiger te maken. Een consortium van hogescholen, gemeenten en waterschappen onderzocht daarom hoe dat lukt. Dat levert vijf tips op.

Om gemeenten klimaatbestendiger te maken, is het belangrijk dat ook inwoners in actie komen. De afgelopen twee jaar hebben vier hogescholen, vijf gemeenten en twee waterschappen onderzocht hoe je inwoners bij klimaatadaptatie kan betrekken. Daarbij keken ze naar hoe je de betrokkenheid van inwoners kan vergroten en hoe je gebruik kan maken van meetbare gegevens, ervaringen en inzichten van inwoners.

Het onderzoek is uitgevoerd door lectoraten van HZ University of Applied Sciences, Hanzehogeschool, Van Hall Larenstein en Hogeschool Rotterdam, samen met de gemeenten Groningen, Leeuwarden, Middelburg, Rotterdam en Vlissingen, plus de waterschappen Wetterskip Fryslân en Waterschap Noorderzijlvest.

10 living labs

Tijdens het onderzoek zijn in de vijf gemeenten tien living labs ontwikkeld. Het doel van deze tien living labs was om te onderzoeken hoe je kunt komen tot een gezamenlijke inrichting van een klimaatadaptieve wijk. Daarbij keken de onderzoekers naar de concrete problemen in de wijk en naar de beleving hiervan door bewoners. Het bleek dat bewoners vooral interesse hadden in het thema hitte. Daarom is daar de focus op komen te liggen. De living labs vonden plaats in verschillende wijktypen. Hogescholen, gemeenten, waterschappen en inwoners deden samen onderzoek.

Klimaatadaptatie is een complexe opgave die verschillende rollen vraagt van decentrale overheden: niet alleen sturend, maar ook samenwerkend en faciliterend

In de living labs werd via verschillende werkvormen onderzoek gedaan. Zo kregen bewoners temperatuurmeters in hun huis. Het doel daarvan was niet alleen om gegevens te verzamelen, maar ook om een relatie met de lokale gemeenschap op te bouwen en haar klimaatbewustzijn te vergroten. Verder is met een enquête aan bewoners gevraagd hoe zij extreem weer in hun huis en omgeving beleven, en zijn er interviews en online bijeenkomsten gehouden. In verschillende steden zijn verder ClimateCafés georganiseerd. Onderdeel daarvan waren online workshops waarin deelnemers in gesprek gingen over extreem weer en adaptatiemaatregelen in hun wijk. Een andere bijzondere activiteit was een serie filmportretten van bewoners in hun eigen tuin, volgens de methode Visual Problem Appraisal. Deze methode helpt professionals om klimaatadaptatie vanuit verschillende invalshoeken te bekijken.

Woningen snel oververhit

In alle tien de living labs zijn meetsystemen uitgedeeld onder bewoners om de temperatuur in huis te meten. Daar kwamen opvallende resultaten uit: tijdens de hittegolf in augustus 2020 raakten woningen en vooral slaapkamers snel oververhit. Tussen 8 en 16 augustus waren slaapkamers gemiddeld meer dan 20 uur oververhit. Op 12 augustus, de heetste dag, hadden ook huiskamers te maken met flinke oververhitting: gemiddeld ruim 9 uur per dag.

Belangrijkste uitkomsten en aanbevelingen

Uit het onderzoek blijkt dat klimaatadaptatie een complexe opgave is die verschillende rollen vraagt van decentrale overheden: niet alleen sturend, maar ook samenwerkend en faciliterend. De onderzoekers doen de volgende vijf aanbevelingen aan professionals van gemeenten, waterschappen en woningcorporaties:

1: Bewoners hebben behoefte aan heldere kaders en doelen. Bij het ontwikkelen van plannen in een wijk verwachten zij dat de gemeente het voortouw neemt, maar zij worden hier wel graag bij betrokken. De uitdaging bij klimaatadaptatie is om de ontwikkelingen van bovenaf en onderaf te verbinden. Dat kan door te kijken naar de uitdagingen en thema’s die in de wijk spelen en initiatieven die er al lopen.

2: Motiveer bewoners via een sociale norm. Is er bijvoorbeeld een groepje bewoners dat zelf geveltuintjes aanlegt? Besteed daar dan uitgebreid aandacht aan in je communicatie.

3: Bied handelingsperspectief: niet alle bewoners hebben tijd, geld of kennis om maatregelen uit te voeren. Die bewoners kun je helpen om maatregelen uit te voeren. De timing is daarbij ook belangrijk: communiceer bijvoorbeeld met bewoners over maatregelen als zij toch al aan de slag gaan met woning en tuin, zoals bij de aankoop van een huis of het tekenen van de huurovereenkomst.

4: Verbind verschillende opgaven met elkaar, zoals bij de verduurzaming van woningen. Kijk dan bijvoorbeeld niet alleen naar isolatie om energie te besparen, maar meteen ook naar de mogelijkheden om het huis hittebestendiger te maken.

5: Sluit met een living lab aan bij bestaande initiatieven van bewoners, zodat ze elkaar versterken. In sommige wijken zijn er initiatieven waarop je kunt aanhaken, in andere minder, vaak door sociaaleconomische omstandigheden. Laat de regie aan bewoners waar dat kan, maar neem de regie als gemeente waar dat nodig is.


Cover: ‘Samenwerkende bewoners in de moestuin’ door Rawpixel.com (bron: Shutterstock)


Anna Stolk door Fotograaf (bron: LinkedIn)

Door Anna Stolk

Medewerker wetenschapscommunicatie klimaatadaptatie bij stichting CAS (Climate Adaptation Services)


Meest recent

Windmolenpark Nederland door Fokke Baarssen (bron: shutterstock.com)

Regionale afspraken noodzakelijk om impact energietransitie op het landschap te beperken

Regionale samenwerking is noodzakelijk voor een zorgvuldige ruimtelijke inpassing van de energie-infrastructuur in het landschap, blijkt uit onderzoek van de MRA. Zo kan de impact van de energietransitie op het landschap worden beperkt.

Analyse

28 november 2022

Station Delft vanaf het centrum door Frans Blok (bron: shutterstock.com)

Stevig boven de rails: twee decennia vernieuwing spoorzone Delft

Het geldt als een van de meer complexe binnenstedelijke gebiedsontwikkelingen in Nederland: de spoorzone in Delft, inmiddels herdoopt tot Nieuw Delft. Wat hebben alle inspanningen opgeleverd? Afke Laarakker maakt een tussenbalans op.

Casus

28 november 2022

Jumbo distributiecentrum door Rufus de Vries (bron: gemaakt voor het project 'Grip op grootschalige bedrijfsvestigingen' in opdracht van BZK en EZK.)

Sla de doos niet zomaar plat

Over de logistieke sector en de invloed daarvan op de ruimte en het landschap is best een eerlijk verhaal te vertellen. Toch horen we dat volgens Merten Nefs veel te weinig. Hij pleit ervoor de bekende platitudes overboord te zetten.

Opinie

25 november 2022