Vraag naar bedrijfsruimte afgenomen en toch is er meer plek voor bedrijvigheid nodig

De daling van de afname van bedrijfslocaties (zoals blijkt uit onderzoek van Stec Groep) is opvallend. Juist de laatste jaren klinkt namelijk de roep om voldoende ruimte voor bedrijvigheid te behouden. Zowel in de stad als daarbuiten. Nu blijkt dat echter de uitgifte van locaties aan bedrijven vorig jaar afnam, zowel op nieuwe (greenfields) als bestaande bedrijventerreinen (brownfields). Hoe valt dat te verklaren?

Stikstof en netcongestie

Volgens de onderzoekers zijn er meerdere redenen waarom er vorig jaar minder ruimte op bedrijventerreinen is afgenomen. In de jaren 2021 en 2022 was juist sprake van een piek in de vraag naar locaties, in die jaren is veel bedrijventerrein uitgegeven. Ook houdt de ontwikkeling van nieuw aanbod geen gelijke tred. De stikstofcrisis maakt het niet op iedere locatie mogelijk om nieuwe terreinen aan te leggen, bovendien speelt netcongestie hier een rol. Bedrijven krijgen simpelweg geen garantie op een snelle levering van de benodigde energie. “Bedrijven moeten op veel plekken enkele jaren wachten op een stroomaansluiting,” schrijven de onderzoekers. Hierdoor worden investeringen uitgesteld of afgeblazen.

De teruggelopen ruimtevraag is vooral te zien in de logistiek, in 2023 liep de vraag in die sector maar liefst 40 procent terug. Voor distributiecentra speelt het probleem van de uitgifte van nieuwe locaties volgens de onderzoekers niet. Zo is er voldoende ruimte gereserveerd: “er staan nog miljoenen vierkante meters in aanbouw of op de planning.”

Toch stellen bedrijven investeringen uit of nemen een kleinere locatie af. Volgens de onderzoekers heeft dit te maken met veranderde marktomstandigheden. Zo was in 2021 en 2022 de rente laag en was er weinig aanbod van locaties. “De marktomstandigheden van een lage rente en een beperkt aanbod aan grond gaven een sterke prikkel aan investeringsbeslissingen bij bedrijven. Nu (rente)kosten zijn gestegen en risico’s zijn toegenomen, worden sommige plannen bijgesteld. Hierdoor lijkt er weer enige lucht in de markt te ontstaan.”

Transities vragen ruimte

Waar de ruimtevraag vorig jaar over de hele linie afnam, is juist groei te zien bij bedrijven die zich richten op de ‘grote transities’. De energietransitie, circulaire economie en voedseltransitie nemen volgens de onderzoekers steeds meer ruimte in op bedrijventerreinen.

“Denk hierbij bijvoorbeeld aan investeringen van bedrijven gericht op de productie van (delen van) windturbines, de opslag en distributie van zonnepanelen en de inzameling en verwerking van afval- en reststromen.” Naar verwachting neemt de ruimtevraag voor de circulaire economie in de komende jaren nog fors toe, tot wel 40 procent extra ruimtevraag op bedrijventerreinen.

Ruimtelijk-economische visie

Die verwachte toename van de vraag naar ruimte op bedrijventerreinen (als gevolg van de genoemde transities) in de komende jaren is voor de onderzoekers van Stec Groep reden om te adviseren om “juist nu door te gaan met planvorming voor bedrijventerreinen.” Zo zien de onderzoekers netcongestie als een tijdelijk probleem. De verzwaring van het energienetwerk zal de grootste problemen in dit verband oplossen.

Daarnaast dringen zij aan om bestaande terreinen beter te benutten, omdat de vraag naar ruimte op termijn toeneemt. Daarvoor is ook de nodige schuifruimte nodig om “in de transitiefase bestaande locaties om te bouwen en opnieuw duurzaam in te vullen.” Ten slotte constateren de onderzoekers dat het op nationaal, provinciaal en gemeentelijk niveau vaak ontbreekt aan een ruimtelijk-economische visie. Er wordt kortom te weinig nagedacht over de vraag hoe de economie zich ontwikkelt en wat dit betekent voor de vraag naar ruimte.