Groepsfoto door Bas Czerwinski (bron: Gebiedsontwikkeling.nu)

“We kunnen niet zonder elkaar. Dus moeten we dezelfde taal gaan spreken”

20 november 2026

9 minuten

Opinie Gebiedsontwikkelingen hebben looptijden tot wel dertig jaar. Gedurende die tijd kunnen de politieke verhoudingen in de Tweede Kamer en in de gemeenteraad drastisch veranderen. Hoe zorg je er in politiek alsmaar turbulentere tijden voor dat gebiedsontwikkelingen op koers blijven? Of moet je dat uit democratisch oogpunt helemaal niet willen? Een rondetafelgesprek met Fahid Minhas (directeur NEPROM), Lisette Nijs (directeur gebiedsontwikkeling gemeente Den Haag) en Rick van der Zweth (raadslid voor PRO in Utrecht).

In de gemeentepolitiek doet zich de ene na de andere omwenteling voor. In Rotterdam namen afgelopen voorjaar PRO, CDA en Volt het roer over van Leefbaar Rotterdam en Denk. In Den Haag kwam de lokale partij Hart voor Den Haag van Richard de Mos in het college, ten koste van onder meer D66, GroenLinks en de PvdA. Nieuwe colleges brengen nieuwe ambities met zich mee, zeker bij een gepolitiseerd onderwerp als wonen. Dan kan het gaan om aangepaste percentages sociale huur, andere vormen van mobiliteit, strenge of juist minder strenge groennormen of om het parkeerbeleid in de stad. Allemaal factoren die hun weerslag hebben op de businesscase onder een gebiedsontwikkeling.

Zou je gebiedsontwikkeling politiek-robuuster kunnen maken, minder afhankelijk van een collegewisseling. En zo ja: hoe dan? Op uitnodiging van Gebiedsontwikkeling.nu gaan drie ervaringsdeskundigen erover met elkaar in debat. Lisette Nijs, directeur gebiedsontwikkeling bij de gemeente Den Haag, maakte in vijf jaar tijd maar liefst vier verschillende wethouders mee. “De politiek komt in ons dagelijks werk steeds meer ter sprake,” stelt ze nuchter vast. NEPROM-directeur Fahid Minhas (eerder onder meer gebiedsontwikkelaar en wethouder te Schiedam) ziet vooral in de landelijke politiek de panelen sneller verschuiven. “Ik heb in drie jaar al drie ministers meegemaakt.” En het Utrechtse PRO-raadslid Rick van der Zweth (sinds acht jaar met de portefeuille ruimtelijke ontwikkeling en grondzaken) ervaart als grootste probleem dat de rijksoverheid maar niet tot keuzes komt en dus ook geen route uitzet voor de komende tien jaar. “In dat opzicht maakte de landelijke politiek het ons de afgelopen tijd veel moeilijker.”

Aandeelhouderspet

Dus ja, ervaren ze alle drie: de politiek drukt een steeds groter stempel op gebiedsontwikkelingen. En nogal eens zitten die twee elkaar hinderlijk in de weg. Minhas begint over de Vinex-wijken van rond de eeuwwisseling. “Iedereen vindt daar nu van alles van,” zegt hij. “Maar ik woon inmiddels in mijn tweede Vinex-wijk en ik zie om me heen heel veel gelukkige mensen.” Volgens Minhas was het geheim van de gesmeerd lopende ontwikkeling van de Vinex-wijken dat de onderliggende zakelijke afspraken bewust waren gedepolitiseerd. “Die zaten allemaal in een GEM (gemeenschappelijke exploitatiemaatschappij, red.) of een andere PPS-constructie. Als er een nieuwe gemeenteraad aantrad met afwijkende ambities, dan zette de wethouder even zijn aandeelhouderspet op. Want dan moest hij naar de partners in de PPS toe om over de extra eisen van de gemeenteraad te onderhandelen.”

We zien nu te vaak dat ambities worden uitgerold zonder de middelen die daarbij horen
Fahid Minhas, NEPROM

In de bouwcrisis van rond 2010 raakten dergelijke PPS-constructies taboe, onder meer als gevolg van de grote verliezen die gemeenten op bouwgrond moesten nemen. Ontwikkelaars werden op hun beurt vanwege de financiële risico’s kopschuw. Daarmee verdwenen de financiële kaders die lokale overheden en marktpartijen eerder voor de langere termijn in goed overleg samen overeenkwamen.

Fahid Minhas door Bas Czerwinski (bron: Gebiedsontwikkeling.nu)

‘Fahid Minhas’ door Bas Czerwinski (bron: Gebiedsontwikkeling.nu)


Spijtig, vindt Minhas. “Op het moment dat een gemeenteraad andere ambities heeft, dan kun je als bestuurder aangeven: daar hoort dit prijskaartje bij. We zien nu te vaak dat ambities worden uitgerold zonder de middelen die daarbij horen.” “Gebiedsontwikkeling is mega-interessant, maar ook mega-complex,” sluit Nijs zich bij Minhas aan. “Als je ergens aan de voorwaarden gaat draaien, heeft dat onherroepelijk elders gevolgen. Vaak wordt dat niet of te laat beseft.”

Grote schuiven

Zou dat “bewuste depolitiseren” een denkrichting kunnen zijn om gebiedsontwikkeling minder kwetsbaar te maken voor veranderende samenstellingen van de gemeenteraad of de Tweede Kamer? PRO-raadslid Van der Zweth gelooft er niet in. “Met de democratie en de keuzes die een raad maakt, moet in de gebiedsontwikkeling ook kunnen worden bijgestuurd,” stelt hij ertegenover. Trouwens, het succes van de Vinex-aanpak, zoals Minhas dat aanhaalt, berustte volgens Van der Zweth helemaal niet op volledig dichtgetimmerde afspraken tussen gemeenten en marktpartijen. “Daar zat een rijksoverheid achter die de regie pakte, een plan had en voor-investeerde. Dáárdoor is de Vinex een succes.”

Juist de aanwezige flexibiliteit in de afspraken redde volgens Van der Zweth een Utrechtse wijk als Leidsche Rijn. “Toen door de financiële crisis het winkelcentrum niet van de grond kwam, konden we naar minder winkelruimte en werd het project alsnog succesvol. Na de crisis vond de raad de afgesproken 20 procent sociale huur wel heel weinig, maar dan was opplussen opeens wél lastig. Depolitiseren is het antwoord niet. Gebiedsontwikkeling moet adaptief met de politiek kunnen meebewegen. En, ja, daar horen soms ook grote schuiven bij.”

Rick van der Zweth door Bas Czerwinski (bron: Gebiedsontwikkeling.nu)

‘Rick van der Zweth’ door Bas Czerwinski (bron: Gebiedsontwikkeling.nu)


Minhas laat het er niet bij zitten. “Wat ik met depolitiseren níet bedoel is dat de politiek zich niet met gebiedsontwikkeling mag bemoeien,” nuanceert hij. “Maar ik vind dat je je als raad altijd bewust moet zijn van de consequenties van je voorstellen. Als er een bibliotheek of een school bij moet of als je het percentage sociale huur fors wilt verhogen, dan moet je eerst met je partners in gesprek over de bekostiging daarvan. En geloof me: als je die organisatie in een PPS-construct apart zet, dan gaat dat echt een stuk gemakkelijker.”

Politieke discussies

Volgens de Haagse directeur stadsontwikkeling Nijs, die vaker in het gesprek zal bemiddelen, hebben haar gesprekspartners allebei voor een deel gelijk. “De overheid moet beter gaan sturen, want van de periode dat de overheid níet stuurde hebben we ook geleerd: dat werkte helemaal niet. Maar wáár stuurt de overheid politiek gezien dan op? Ik denk dat vooral dát in deze discussie een hele relevante vraag is. Ik zie dat er over veel details politieke discussies zijn. Dat zie je landelijk en dat zie je lokaal in elke stad. Daardoor wordt de complexiteit van gebiedsontwikkelingen onderuitgehaald. Je kunt niet op basis van allemaal kleine details sturen op grote gebiedsontwikkelingen. Het zou veel explicieter moeten worden gemaakt waar de politiek wél op stuurt en waarop niet.”

Ja, natuurlijk moet de politiek de koers bepalen en de kaders stellen
Lisette Nij, gemeente Den Haag

Van der Zweth, sceptisch: “Waarop zou de politiek dan bijvoorbeeld níet moeten sturen, wat jou betreft?” Nijs: “Ik weet ook niet waar de grens exact moet liggen. Maar op het moment dat marktpartijen en de overheid bepaalde investeringskeuzes hebben gemaakt, is het heel ingewikkeld als na een politieke wisseling van de wacht jouw eerdere investeringen ineens teniet worden gedaan. Die onzekerheid maakt investeerders huiverig. Ik bekijk het zakelijk. Ja, natuurlijk moet de politiek de koers bepalen en de kaders stellen. Zij is de baas en formuleert de opdracht. Maar als eenmaal de keuze is gemaakt en je zet die weg bij marktpartijen, dan wordt het wel erg ingewikkeld als er vervolgens moet worden bijgestuurd.”
“Gebiedsontwikkeling is in zijn aard nu eenmaal uitermate politiek,” werpt Van der Zweth tegen. “Het is voor een gemeenteraad heel moeilijk om niet meer aan de kaders van een project te mogen tornen. Neem mijn voorbeeld van zonet: toen in crisistijd de winkels in Leidsche Rijn kleiner moesten, mocht de politiek het kennelijk opknappen. Maar zodra in economisch gunstiger tijden het aandeel sociale huur best weer wat omhoog kon, mocht het dan weer niet. Kijk, zo werkt het voor mij dus niet.”

Beslissingstraject

Wat werkt volgens raadslid Van der Zweth dan wel om gebiedsontwikkeling robuuster te maken? Hij stelt dat gebiedsontwikkeling sterk gebaat is bij een duidelijk en van tevoren met alle betrokken partijen (marktpartijen, maar ook omwonenden) gecommuniceerd beslissingstraject. Van der Zweth: “Het moet compleet helder zijn wanneer je wat bepaalt, want anders organiseer je slechts frustratie en ruis. In Utrecht proberen we elke gebiedsontwikkeling daarom te starten met een nota van algemene uitgangspunten. En die ga je in de loop van de tijd trechteren naar een beperkt aantal scenario’s, waar je er uiteindelijk eentje van kiest. Zo lukt het ons steeds vaker om gebiedsontwikkelingen door verkiezingen heen te trekken.”

Lisette Nijs door Bas Czerwinski (bron: Gebiedsontwikkeling.nu)

‘Lisette Nijs’ door Bas Czerwinski (bron: Gebiedsontwikkeling.nu)


Minhas: “Ik vind het heel goed dat jullie met dergelijke stappen werken, maar wie zegt dat een nieuwe coalitie of gemeenteraad niet ineens iets totaal anders wil?” Van der Zweth: “”Dat valt inderdaad nooit helemaal uit te sluiten. We hadden in Utrecht ooit een gigantische overwinning van Leefbaar Utrecht. Die wonnen, omdat de plannen van Hoog-Catharijne in de ogen van Leefbaar anders moesten. Dan hoort daar vervolgens ook een koerswijziging in de gebiedsontwikkeling bij.” Minhas: “Dat kan ook. Dan zeg je: mensen, de afspraken worden anders. Dat betekent een plus of een min voor de businesscase. Maar dan moet je vervolgens ook aan de raad uitleggen welk prijskaartje daarbij hoort.”

Speelveld

We komen te spreken over de relatie tussen gemeenten en marktpartijen. Volgens Nijs is het speelveld veranderd omdat de meeste gemeenten nauwelijks nog over eigen gronden beschikken. Maar, zegt ze: “Wij gedragen ons als gemeenten vaak nog wel alsof het allemaal wel onze grond is. We stellen marktpartijen veel aanvullende eisen, met het gevaar dat private partijen elders, buiten de gemeente, gaan investeren.” Van der Zweth: “In Utrecht hebben we onze uitgangspunten ten aanzien van betaalbaarheid, groen en duurzaamheid vastgelegd, met een reden. Als ontwikkelaars dan niet willen ontwikkelen – prima. Dan wachten we gewoon, als gemeente. Meestal zie je dan dat na verloop van tijd het gesprek toch op gang komt.”
Minhas: “Zeg je daarmee dat lokaal moet worden bepaald wat goed is?” Van der Zweth: “Op bepaalde thema’s zeker. Wij hebben in Utrecht hiervoor een barcode bedacht. Als je zo veel woningen bouwt, dan heb je zoveel scholen nodig met zo veel gymzalen. Enzovoort.”
Haar Den Haag heeft geen barcode, vertelt Nijs, maar noemt het “ontwikkelen met gelijke tred”, iets vergelijkbaars. Nijs: “Omdat de woningen steeds kleiner worden, wordt de buitenruimte in een project steeds belangrijker. En ook de sociale component, niet te vergeten. Ik zeg altijd: ik werk niet alléén voor de wethouder ruimtelijke ordening, ik werk voor het hele college.”

NEPROM-prijs

Maar al die lokaal vastgelegde, aanvullende eisen zetten de businesscase onder druk. Minhas begint over Cruquius in Amsterdam, een project dat drie jaar geleden als meest vernieuwende locatie-ontwikkeling de NEPROM-prijs won. “Een desolaat bedrijventerrein dat een gemengd woon-werkgebied moest worden. Er zat 10 procent sociaal in en veel betaalbare huur om het project haalbaar te krijgen. De afdeling wonen van de gemeente gaf aan: dan maar niet. Toen is de ontwikkelaar (Amvest, red.) naar de burgemeester gestapt om te vertellen dat een van de grootste pensioenfondsen [Zorg en Welzijn, red.] wilde investeren in zijn stad. ‘Je kunt er over vijftien jaar duizend woningen bij hebben, maar het project ligt nu stil omdat er te weinig sociaal in zit.’ Toen zei de burgemeester: dan gaan we het tóch doen. Maar als er destijds was vastgehouden aan de door de gemeente verlangde 40 procent sociaal, was dat hele project er nooit gekomen en dus ook niet al die andere betaalbare woningen.”

Van der Zweth, lachend: “Een private partij die aangeeft meer sociaal te kunnen doen? Dat heb ik in de afgelopen elf jaar in Utrecht echt maar één keer meegemaakt.” Nijs: “Ik in Den Haag toch wel vaker. Een paar jaar terug nog op de Binckhorst. De rente ging omhoog en er waren geen beleggers, maar de corporaties stonden in de rij. Toen hebben we veel meer sociale huur kunnen toevoegen.”

Het moet bij gebiedsontwikkelingen voor iedereen heel helder zijn wat je als gemeente wanneer besluit
Rick van der Zweth, PRO Utrecht

Er is een uur gesproken – en soms stevig getwist – over hoe de politiek en de ontwikkelende partijen elkaar in de dagelijkse praktijk meer tegemoet zouden kunnen komen. Wat is voor de drie deelnemers de uiteindelijke opbrengst van het gesprek? Nijs: “Het leert mij dat politici en marktpartijen nog veel meer met elkaar in gesprek zouden moeten gaan. We hebben allemaal een eigen rol en een eigen verantwoordelijkheid. We kunnen niet zonder elkaar. Dus moeten we gaan zorgen dat we dezelfde taal gaan spreken.” Van der Zweth: “Het moet bij gebiedsontwikkelingen voor iedereen heel helder zijn wat je als gemeente wanneer besluit. Het liefst met breed politiek draagvlak. Dan kan de politiek goed sturen en weten ontwikkelende partijen ook waar zij aan toe zijn.” Minhas, lachend: “Maar dan zijn we het op de valreep helemaal eens! Want dat is nou precies waar ik aan het begin op doelde, met die Vinex-afspraken van weleer.”


Cover: ‘Groepsfoto’ door Bas Czerwinski (bron: Gebiedsontwikkeling.nu)


martin hendriksma

Door Martin Hendriksma

Hoofdredacteur Gebiedsontwikkeling.nu


Meest recent

Groepsfoto door Bas Czerwinski (bron: Gebiedsontwikkeling.nu)

“We kunnen niet zonder elkaar. Dus moeten we dezelfde taal gaan spreken”

Hoe zorg je er in politiek alsmaar turbulentere tijden voor dat gebiedsontwikkelingen op koers blijven? Een rondetafelgesprek met Fahid Minhas (NEPROM), Lisette Nijs (gemeente Den Haag) en Rick van der Zweth (PRO).

Opinie

20 november 2026

weekoverzicht 19 november door Gebiedsontwikkeling.nu (bron: Gebiedsontwikkeling.nu)

Dit was de week van volhouden en doorpakken

Deze week ging het om volhouden en doorpakken. Om daarmee de gezonde stad werkelijk te realiseren, het principe van ‘water en bodem sturend’ toe te gaan passen bij woningbouw en de RO-regie van het Rijk echt te laten landen.

Weekoverzicht

19 november 2026

De Groene Loper, Maastricht door Waltie (bron: wikimedia)

Waarom het maar niet lukt om onze steden gezonder te maken (en hoe dat wel kan)

Met de Gezonde Stad Index 2026 doet Arcadis tweejaarlijks onderzoek naar de mate waarin de fysieke ruimte in de stad bijdraagt aan de gezondheid van de inwoners. Hamvraag dit jaar: waarom komen gezondere steden toch zo moeizaam van de grond?

Onderzoek

19 november 2026

Uw gastbijdrage op GO.nu: Over gastbijdragen

Uw gastbijdrage op GO.nu

Wij staan open voor bijdragen uit wetenschap en praktijk. Wij moedigen auteurs aan hun kennis en ervaring te delen.

Over gastbijdragen
Uw project toevoegen: Ga naar de GO-Projectenkaart

Uw project toevoegen

Wilt u graag een gebiedsontwikkeling toevoegen aan de GO-projectenkaart? Vul dan via onderstaande link het formulier in.

Ga naar de GO-Projectenkaart
Uw organisatie bij de SKG: Ga naar de SKG-website

Uw organisatie bij de SKG

Uw organisatie aansluiten op het netwerk van de Stichting Kennis Gebiedsontwikkeling? Neem dan contact op.

Ga naar de SKG-website
Uw bijeenkomst in de agenda: Neem contact op

Uw bijeenkomst in de agenda

U kunt uw gebiedsontwikkeling-gerelateerde evenement aankondigen via onze agenda door contact op te nemen met de redactie.

Neem contact op