Wie heeft het voor het zeggen in de stad?

Woningtekorten, de behoefte aan groene ruimtes en andere stedelijke uitdagingen kunnen worden aangepakt door burgers te betrekken bij besluitvorming. In de praktijk weerspiegelt deze burgerparticipatie echter vaak de belangen van de luidste stemmen: de vastgoedeigenaren. Zo ook in Taipei. Het is een stad onder druk. Net als veel wereldsteden kampt het met een woningtekort, verouderde gebouwen en de uitdaging om leefbare buurten te creëren in een dichtbebouwde omgeving. Stedelijke herontwikkeling is inmiddels de belangrijkste strategie om deze problemen aan te pakken.

In de afgelopen decennia heeft Taipei verschillende benaderingen uitgeprobeerd: de particuliere sector zette in op hoogbouw, de overheid zag heil in renovatieprojecten en initiatieven voor sociale woningbouw. Elk van deze modellen beweert het publieke belang te dienen en burgers bij het vormgeven van hun buurt te betrekken. Maar de werkelijkheid is complexer, blijkt uit het proefschrift ‘Evaluating Participatory Planning: A Case Study of Taipei’s Urban Regeneration Projects’ van TU Delft-promovendus Cinco Yu.

Een van de onderzochte cases betrof een nieuwe hoogbouw van 38 verdiepingen ter vervanging van oudere gebouwen. Hierbij was participatie wettelijk verplicht, maar dit betekende vooral dat de eigenaren van de onroerende goederen toestemming moesten verlenen. Huurders en omwonenden konden openbare bijeenkomsten bijwonen, maar hun zorgen over zonlicht, verkeer en openbare ruimte hadden weinig invloed op het eindresultaat. Aan de andere kant beloofden buurtworkshops een inclusiever proces, maar ook daar draaide de uiteindelijke beslissing vaak om de eigendomsrechten: wie eigenaar was, had het laatste woord.

Inclusiviteit in kaart brengen

Om deze stedelijke transformaties te analyseren stelde Yu de Inclusive Radar op. Dit model kijkt naar vier dimensies: wie er betrokken zijn (deelnemers), welke macht zij hebben in het besluitvormingsproces (autoriteit en macht), hoe zij betrokken worden (communicatie en besluitvorming) en welk soort ruimtelijke transformatie zij helpen vormgeven. Een nieuw woningbouwproject kan bijvoorbeeld een top-down proces zijn, geleid door experts en ontworpen voor particulier eigendom. Aan de andere kant kan een stedelijk project burgers intensief betrekken en hen échte zeggenschap geven over veranderingen in hun stad en het ontwerp van openbare ruimtes. In plaats van voor te schrijven wat het beste is voor een stad, helpt de inclusieve radar beleidsmakers, burgers en andere groepen om na te denken over de inclusiviteit en impact van hun planningsprocessen.

Participatie stimuleert zo processen waarin diverse stemmen echt gehoord worden, door het niet te zien als een formaliteit, maar als een wezenlijk onderdeel van besluitvorming. Dat is belangrijk, want de belangen zijn groot: beslissingen over huisvesting, groene ruimte en publieke voorzieningen bepalen niet alleen de fysieke stad, maar ook de sociale rechtvaardigheid en levenskwaliteit.

Voor iedereen

Er staat veel op het spel voor Taipei en andere steden wereldwijd als het gaat om het creëren van een levendig en inclusief stedelijk landschap. Participatie kan een manier zijn om stedelijke transformaties te ontwerpen die ten goede komen aan een diverse groep burgers, niet alleen aan een machtige minderheid. Yu hoopt dat zijn model helpt om burgerparticipatie verder te brengen dan alleen het zetten van een vinkje.

Nu steden wereldwijd worstelen met klimaatadaptatie, betaalbaar wonen en snelle verstedelijking, wordt de vraag wie mag meebeslissen steeds urgenter. Met een hulpmiddel zoals de Inclusive Radar wordt volgens Yu de participatie niet alleen iets wat op papier goed klinkt, maar iets dat echt invloed heeft op hoe de stad eruit komt te zien. En dat voor iedereen, niet alleen voor een select clubje.