Anne Beaulieu blikt vooruit op het SKG-congres: “Ik wil gebiedsontwikkelaars een call to action meegeven”

‘Hoogleraar Kennisinfrastructuren voor Duurzaamheid binnen het Copernicus Instituut voor Duurzame Ontwikkeling van de Faculteit Geowetenschappen van de Universiteit Utrecht,’ het is een indrukwekkende titel. Een korte samenvatting zou zijn ‘onderzoeker op het snijvlak van kennis en duurzaamheid.’ Voor haar aanstelling in Utrecht werkte Beaulieu aan de Rijksuniversiteit Groningen (de stad waar ze ook woont), ze bezette hier de Aletta Jacobs-leerstoel Kennisinfrastructuren. Haar tongval verraadt nog iets van haar roots in Canada, waar ze studeerde aan McGill University. De overstap naar de Universiteit van Amsterdam bracht haar een doctoraat op het terrein van Wetenschap- en Technologiedynamica, van waaruit ze zich doorontwikkelde richting het thema ‘kennis in relatie tot duurzaamheid.’ Daarmee is ze op een congres van de Stichting Kennis Gebiedsontwikkeling (SKG) goed op haar plaats (en zeker ook met een achternaam die in het Frans iets betekent als ‘mooie omgeving’). Hoewel ze wel even drie keer moest kijken, naar eigen zeggen, naar de uitnodiging van de SKG.

Wat dacht je bij het lezen van de uitnodiging om op het jubileumcongres van de SKG te komen spreken?

“Waar komt dit vandaan? Gebiedsontwikkeling, het zei me nog niet zoveel. Mijn werk gaat vooral over biodiversiteit en klimaatverandering. Maar in het eerste gesprek met Co Verdaas en Tom Daamen gaven ze al direct aan: we herkennen hier zo veel in. Ik dacht eerst: beleefdheid. Maar gaandeweg merkte ik inderdaad ook zelf: we hebben veel overeenkomsten. Thema’s als stikstof, waterkwaliteit, de toekomst van de landbouw: ze komen ook in gebiedsontwikkeling voor. Daarvoor had ik me nog niet uitgebreid bezig gehouden met de wereld van de gebouwde omgeving, dus in die zin is het wel een sprong in het diepe voor mij. Maar hey, daarvoor ben ik ook naar Utrecht gekomen, waar een groot commitment bestaat op het aangaan van interactie met de maatschappij.”

Het domein van gebiedsontwikkeling bestaat uit een veelheid van partijen, met wat voor organisaties heb jij zelf veel te maken?

“Ik werk bijvoorbeeld veel samen met IPCC en IPBES, de twee onafhankelijke en intergouvernementele kennisinstituten. Ze werken respectievelijk rondom klimaatverandering en biodiversiteit. Maar ik heb bijvoorbeeld net zo goed onderzoek gedaan met trekvogelecologen naar het leefgebied van de grutto waarbij boeren en vrijwilligers heel betrokken zijn; hoe kunnen we dat gebied beter beschermen. Toen had ik bijvoorbeeld met de Bond van Friese Vogelwachten te maken. En met citizen science, de actieve deelname van het brede publiek in wetenschappelijk onderzoek. Heel divers dus ook.”

In je nieuwste boek gaat het over ‘liveable futures,’ een leefbaar bestaan voor mens en dier op aarde. Hoe verhoudt kennisontwikkeling- en deling zich daartoe?

“Ik geloof wel dat kennis daar een rol te spelen heeft, maar dan niet de kennis die we nu hebben. En niet de kenniscirculatie die we nu hebben. Ik denk dat we veel opener en diverser moet worden. En om dat te realiseren, als we andere kennis willen produceren en laten circuleren, dan hebben we ook een andere kennisinfrastructuur nodig. De huidige kennis is heel erg gericht op objecten en op abstractie en alles zo meetbaar en precies mogelijk te maken. Terwijl we veel meer naar verbondenheid en dynamiek moeten kijken. In mijn programma voor de komende tijd heb ik bijvoorbeeld tijd ingeruimd om kritisch te kijken naar monitoring. Mijn betoog, en daar zal ik het ook in Delft over hebben, is dat we een ander type monitoring nodig hebben. Die niet zo gericht is op het meten om metingen uit te voeren, maar op meten om te leren. De afgelopen 50 jaar hebben we een type monitoring ontwikkeld waar je elke keer precies hetzelfde meet, zodat je de toe- of afnames kan zien. Hoe ver zijn we daarmee gekomen? We kunnen tot achter de komma zeggen hoe goed of hoe slecht het gaat.”

Hangt dat samen met onze drive om de objecten om ons heen zo goed mogelijk te kunnen beheersen?

“Zeker, daar ligt inderdaad een sterk verband. Wanneer we anders zouden meten, meer gericht op relaties, dan wordt de kennis misschien minder objectief en zogenaamd universeel, maar wel meer toepasbaar en relevant. Daarmee gaat het over de aard van de kennis die we verzamelen, maar ook over wie er mee mag doen met de kennisproductie en wie er wat heeft aan de kennis. Ik zou zelf de kennisproductie veel breder open willen stellen. Wat we nu zien, is dat wetenschappers heel erg dingen uit context halen met protocollen en gestandaardiseerde methodes. En dan vervolgens weer heel hard werken voor de verspreiding en de public engagement. Dan gaan ze op bezoek bij scholen om het allemaal uit te leggen. Maar als hun specifieke kennis er niet uit gerukt wordt, dan hoeft dit ook niet weer teruggebracht te worden, toch? Anders gezegd: als er al vroeg in het proces betrokkenheid ontstaat van de mensen die het zelf betreft, dan hebben ze daar gelijk ook het eigenaarschap van. En hoef je geen bruggen te gaan bouwen.”

Maar dit vergt wel bijna een systeemverandering nietwaar? Dit is niet even iets wat je van de ene dag op de andere ook geregeld hebt. Wie is er aan zet?

“Voor mijn betoog in Delft ben ik daar nog mee aan het worstelen. Ik wil drie punten maken en ik wil elk punt eindigen met een call to action voor het publiek: ontwikkel deze reflex. Dus als je hiermee geconfronteerd wordt in je eigen praktijk, dit kan je doen. Heel praktisch dus. Ik merk, nu ik inmiddels een paar maanden aan de Universiteit Utrecht rondloop, dat deze benadering daar echt ook wordt onderschreven. Bij mijn nieuwe faculteit ben ik onderdeel van de Urban Futures Studio onder leiding van Maarten Hajer; daar zit natuurlijk heel veel creativiteit ook ten aanzien van hoe we de stad van de toekomst of het platteland van de toekomst kunnen gaan vormgeven. En wat ook inspirerend is, is dat deze collega’s ook heel erg open zijn naar het veranderen van de wereld. Het gaat niet om de volgende beurs binnenhalen of het volgende artikel publiceren in een beroemde tijdschrift, maar om hoe kunnen we kennis aandragen en daarmee dingen teweegbrengen. Dat spreekt mij enorm aan.”