Boekarest en de chaos van een afwezige dienst ruimtelijke ordening

Lees hier het originiele artikel op ROmagazine.nl

Waar deze steden direct na de val van het communisme de oostelijke koers westwaarts wendden, verlieten de inwoners van Boekarest massaal hun stad die na ’89 nog meer in verval raakte. Na de gigantomanische bouwwoede van Ceausescu heerste absolute bouwstilte. Liep men eind jaren ’90 door de straten van de hoofdstad van Roemenië, dan kon men de restaurants op de vingers van een hand tellen. De schamele hotels smeekten om een opknapbeurt, de straten van de oude binnenstad werden bevolkt door bedelende kinderen, drugsverslaafde jongeren en zwerfhonden.

Dat beeld is compleet veranderd. Boekarest is één grote verzameling bouwplaatsen, winkels in overvloed, restaurants zijn tot laat in de avond open, jongeren trekken en masse naar de hoofdstad.

Hoe kan dat? Europese subsidies! Toetreding tot de EU tien jaar geleden heeft Roemenië en Boekarest geen windeieren gelegd. Ook de komende jaren zullen miljarden naar stad en land vloeien. Corruptie, zo vertelde een jonge Roemeense collega, deed de rest. De roes van de inhaalslag kon vanaf nu gefinancierd worden. Consumptie, en dus Carrefours en auto’s! Er werd veel geld geïnvesteerd in de aanleg van onnodige brede autowegen en op de auto ingestelde malls in de stad. Cynisch gesteld heeft dat Europees geld het plan van Ceausescu uiteindelijk vervolmaakt. Een compacte stad verwerd tot een voor voetgangers slecht doorwaadbare metropool.

Heel jammer, want al wandelend door Boekarest openbaart zich een aaneenschakeling van (ooit) mooie parken, prachtige Jugendstil-villa’s, elegante maar slecht onderhouden boulevards, rijke tuinen en terrassen.

Jugendstil kent een Roemeense variant, die kenmerkend is voor de gordel 1900-1920 die rond de oude binnenstad ligt. Ooit prachtige villawijken onderscheiden Boekarest van vele andere Europese steden. Maar het heeft er alle schijn van dat dit comparatief voordeel willens en wetens vernietigd wordt. Ander veel geld werd namelijk gestoken in het opkopen van deze panden (die meestal een monumentale status hebben). Niet om die te restaureren, dat zou amper rendement opleveren, maar om te laten verkommeren en uiteindelijk te vervangen door lucratieve nieuwbouw. Het geld is er, de lokale overheden doen er meestal niets tegen, want corruptie is smeerolie.

Het is niet alleen de nog steeds manifeste dictatoriale bouwwoede van Ceausescu die Boekarest haar communistische ambiance geeft, maar ook het hedendaagse moedwillige gebrek aan ruimtelijke strategie om dit ‘Parijs van het oosten’ te ontwikkelen tot een stad van de 21ste eeuw. Zo is de elektrische infrastructuur een gotspe!

Is er nog hoop voor deze intrigerende stad? Zeker. De jongste generatie wordt weer trots op de stad. Dankzij de eerder genoemde Roemeense collega heb ik vele ‘Berlijnse’ plekken gezien, bruisende parken, intrigerende binnentuinen. Waar de aandacht van de overheid vooral gericht is op asfalt en het publieke groen verkommert, creëren jonge ondernemers aantrekkelijke Third Places in (private) binnentuinen. Boekarest is in dit opzicht een echte Garden City! En met de aanstelling van de anti-corruptieve nieuwe president Klaus Johannis keert het optimisme terug in Roemenië.

Pas in het vliegtuig terug las ik een mooi artikel van Marianne Nae een David Turnock (Universiteit van Boekarest): The New Bucharest: Two Decades of Restructuring. Een van hun conclusies was dat de weerloze stad na 1989 ten offer viel aan agressieve westerse ondernemers die konden en kunnen opereren zonder een duidelijk ruimtelijk kader. En als het er al is, wordt het niet overtuigend gehanteerd. Ik weet nu waarom.

Overigens bestaat er sinds januari dit jaar geen Dienst Ruimtelijke Ordening meer in Amsterdam.