Luchtfoto Almere Oosterwold door Claire Slingerland (bron: Shutterstock)

De ecologische woonzone is in opkomst, maar wat is het precies?

22 maart 2021

3 minuten

Onderzoek Ecologisch wonen wordt steeds populairder in Nederland, maar de wildgroei aan initiatieven en definities maakt het lastig een goed beeld te vormen. Platform31 deed in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken onderzoek naar ecologische woonzones in Nederland en laat zien welke kansen deze woonvormen in de praktijk kunnen bieden.

Een motie van voormalig 50PLUS-kamerlid Henk Krol was de aanleiding voor het onderzoek van Platform31. Krol verzoekt in die motie de regering “in de Nationale Omgevingsvisie expliciet en in stimulerende zin aandacht te besteden aan ecologisch wonen en ecologische woonzones”. Naar aanleiding van dit verzoek vroeg het ministerie van Binnenlandse Zaken aan Platform31 onderzoek te doen naar wonen in ecologische woonzones/woonwijken. Doel van de onderzoekers is een beeld te geven van de totstandkoming, het karakter en de maatschappelijke effecten van deze initiatieven.

Lastig definiëren

Het eerste probleem waar Platform31 tegenaan liep: wat is een ecologische woonzone? Ook in de praktijk blijken er verschillende definities te bestaan. In het rapport gebruiken de onderzoekers de termen ecologisch bouwen en ecologische woonzones als uitgangspunt. Ecologisch bouwen is “het bouwen volgens natuurlijke principes, energieneutraal en/of met biobased materialen met aandacht voor ontwerp, bouw en realisatiefase.” Woningen die volgens deze filosofie zijn gebouwd dragen zo bij aan de klimaatdoelen. Een ecologische woonzone is een groep woningen of een wijk die volgens deze filosofie zijn of worden gebouwd en waarin men een gemeenschap vormt.

Het gebrek aan een strakke definitie maakt het lastig aan te geven hoeveel van deze initiatieven er in Nederland zijn, zeggen de onderzoekers. De inschatting is dat er inmiddels al tientallen van deze woonvormen door heel het land zijn. Wat in ieder geval vaststaat, is dat er steeds meer initiatieven bijkomen. Opvallend is dat er geen vaste vorm van zo’n woonzone te destilleren is uit alle voorbeelden die terugkomen in het onderzoek. Van (dure) koopwoningen tot (sociale)huur en van zelfbouw tot het inschakelen van bouwbedrijven, alles komt voor. Rode draad is wel dat gemotiveerde bewoners bijna altijd de drijvende kracht zijn achter zo’n woonzone. Er is weinig verloop, veel onderling contact en er zijn veel gedeelde ruimtes en voorzieningen.

Nieuw concept

Motivatie om ecologisch verantwoord te bouwen is volgens de onderzoekers ook nodig, omdat het vaak projecten zijn die een lange adem vragen. Het duurt soms tot wel tien jaar voordat de eerste plannen uiteindelijk zijn omgezet in de daadwerkelijke bouw van de woningen. De financiering van de initiatieven is vaak een heikel punt, de locaties voor de woonwijken liggen niet voor het oprapen en omdat ecologisch wonen nog een relatief nieuw concept is zijn er regelmatig ook nog technische uitdagingen die overwonnen moeten worden.

Vanuit de ervaringen binnen de al bestaande woonzones zijn de onderzoekers er wel in geslaagd een aantal succesfactoren te onderscheiden. Een gezamenlijk ambitieplan van de bewoners met daarin de duurzaamheidswensen, vertrouwen van (lokale) bestuurders, zichtbaarheid in de media en eensgezindheid onder de bewoners zijn volgens Platform31 factoren die de totstandkoming van deze woonzones kunnen faciliteren.

Bewoners geven aan dat de ecologische manier van bouwen op verschillende manieren het groen in de omgeving bevordert. Zij benoemen in het onderzoek dat er sprake is van een toename van biodiversiteit, minder CO2-uitstoot en lager waterverbruik, klimaatadaptatie (zoals wateroverlast beperken en hittestress tegengaan), het vergroten van natuurwaarde en een bijdrage aan gezonder binnenklimaat in de woningen.

Behoefte aan ecologisch wonen

De onderzoekers concluderen dat de interesse en de vraag naar duurzame (samen)woonvormen groter is dan de relatief kleine groep van een honderdtal actieve initiatiefnemers die in het onderzoek naar boven kwam. De ecologische woonzones bieden, zeggen zij, een mogelijkheid om tegelijkertijd te kunnen voldoen aan de groeiende woning- en klimaatopgave. De schaalgrootte is alleen nog beperkt. Overheden kunnen door sneller locaties toe te wijzen, een helder aanspreekpunt te zijn voor initiatiefnemers en mee te denken over de financiering (zoals in Amsterdam nu ook wordt gedaan) de ontwikkeling van de ecologische woonzones verder ondersteunen.


Lees het volledige onderzoek Ecologische woonzones in Nederland: een inventarisatie op de website van Platform31


Cover: ‘Luchtfoto Almere Oosterwold’ door Claire Slingerland (bron: Shutterstock)


Jasper_monster_sandervanwettum door Sander van Wettum (bron: SKG)

Door Jasper Monster

Redacteur Gebiedsontwikkeling.nu


Meest recent

Amsterdam, The Netherlands, February 11, 2022: view across a lake with reeds-lined banks towards a modern neighbourhood with mailnly brick housing in IJburg district door Frans Blok (bron: shutterstock)

Leren van Vinex: de toegevoegde waarde van functiemenging en bereikbaarheid

Voor we aan een grote nieuwe opgave beginnen, is het goed achterom te kijken – en te leren van het vorige project. Vastgoedexpert Teun van der Meulen blikt terug op het Vinex-tijdperk om lessen te trekken voor de huidige woningbouwopgave.

Onderzoek

8 februari 2023

Universiteit Twente door Kennispark (bron: Kennispark)

Tweede jeugd voor Kennispark Twente: van campus naar innovatiedistrict

Op een gebiedsontwikkeling wordt steeds vaker het etiket innovatiedistrict geplakt. Zoals in Enschede, waar de universiteitscampus en het naastgelegen bedrijventerrein getransformeerd worden tot innovatiedistrict Kennispark Twente

Casus

7 februari 2023

Wouter Veldhuis Column Cover door Esther Dijkstra (bron: Illustratie Esther Dijkstra, bewerkte foto Arenda Oomen)

Laten we de nieuwe economie nú in ruimtelijke banen leiden

We hebben een nieuw verhaal voor onze economie nodig, stelt columnist Wouter Veldhuis. Voor de ‘dubbel duurzame toekomst’ die hij voor zich ziet, is een belangrijke rol weggelegd voor de ruimtelijke ordening.

Opinie

6 februari 2023