“De relatie tussen energie en ruimte heeft alleen maar meer gezichten gekregen”

Met welk idee zijn jullie deze podcast begonnen?

Ouillet: “Het doel van de podcast is om de mensen die bezig zijn met de energietransitie inzichten te geven in de afwegingen die in het ruimtelijk domein worden gemaakt. Tegelijkertijd willen wij de mensen in het ruimtelijk domein meegeven wat de uitdagingen zijn op het gebied van de energietransitie. We hebben in het begin best geworsteld met de vraag hoe diep we wilden gaan. Ga je te veel de diepte in, dan ben je een van de twee groepen misschien kwijt, maar we wilden ook wel de vinger op de zere plek leggen. Waar is er sprake van een mismatch tussen deze twee domeinen? Daar zijn we vaak met de gasten over in gesprek: wat mist er nog en welke instrumenten of vormen van samenwerking zijn er nodig?”

Hendriks: “De ruimtelijke kant van de energietransitie is niet nieuw. Daar wordt de laatste tien jaar steeds vaker over gesproken. Dat komt vooral omdat de duurzame vormen van energie veel meer ruimte nodig hebben dan fossiele bronnen. Maar wat dit gesprek steeds urgenter maakt, is dat door onder meer de netcongestie energie op allerlei manieren steeds bepalender wordt voor de vraag óf en waar ruimtelijke ontwikkelingen kunnen plaatsvinden. De relatie tussen energie en ruimte is alleen maar intensiever geworden en heeft alleen maar meer gezichten gekregen.”

Over het energiesysteem en de energietransitie is enorm veel te vertellen. Hoe hebben jullie de relevante thema’s geselecteerd?

Hendriks: “We hebben van tevoren afgesproken, juist omdat er zo veel kanten aan dit onderwerp zitten, om de thema’s die we per aflevering bespreken heel erg af te bakenen. Dat loont, want ik denk dat het ons zo is gelukt om de soms ingewikkelde materie goed over te brengen. Hopelijk snapt de luisteraar daardoor wat er nodig is om bijvoorbeeld de energietransitie in de Rotterdamse haven voor elkaar te krijgen en hoe je daar met een ruimtelijk perspectief naar kan kijken.”

Ouillet: “In ons eerste gesprek over de podcast kwamen we gelijk al op een aantal zaken waarvan we zeiden: hier willen we allebei meer over weten. Bijvoorbeeld wind op zee. We willen van alles met de Noordzee. Natuur, energie, logistieke hubs, recreëren. Hoe passen die functies bij elkaar? Die aflevering komt er nog aan. En ik wilde ook graag iets doen met de energietransitie binnen de industrie. Daar ben ik in het dagelijks leven zelf mee bezig en we praten altijd over de drie scenario's: ‘ombouw’, ‘afbouw’ en ‘nieuwbouw.’ Maar al die drie scenario’s hebben ruimtelijke implicaties. En juist in die tussenfase voor de nieuwbouw ontstaan er gigantische ruimteclaims en die ruimte is er vaak niet. Die ruimtelijke puzzel is heel interessant.”

Er staan inmiddels al vier afleveringen online. Hoe kijken jullie terug op de eerste afleveringen?

Hendriks: “Je merkt bij ieder thema dat het ontzettend leeft en dat er veel kanten aan zo’n thema zitten. Dat is voor mij de bevestiging dat zo'n serie nodig is. En elke aflevering tot nu laat denk ik zien, en dat is heel hoopgevend, dat er al veel in beweging is. Je kan heel kritisch naar de energietransitie kijken en vooral denken: we zijn er nog lang niet en het is zo ingewikkeld en complex. Maar ik denk dat onze gasten juist aan de luisteraar laten zien dat er her en der al tactieken, strategieën, projecten en samenwerkingen zijn waarmee je stappen verder komt.”

“De aflevering over de ondergrond vind ik daar een mooi voorbeeld van. In de Rotterdamse wijk Bospolder-Tussendijken, een van de voormalige Vogelaarwijken, is de vernieuwing van de riolering aangegrepen om een collectief warmtenet aan te leggen. Dat warmtenet is af en de projectleider heeft heel mooi uitgelegd hoe je samen met de woningcorporatie en het energiebedrijf een samenwerking aangaat en elkaar blijft vasthouden. Dat zijn ervaringen waarmee de gasten laten zien: we weten heel veel ook al wél.”

Ouillet: “De reacties die ik van mensen krijg, is dat ze de passie die wij in de aflevering stoppen ook echt terug horen. Dat geeft ons goede moed om door te gaan.”

Hendriks: “In de eerste aflevering hadden we een historische terugblik, en daaruit bleek hoe dun de relatie tussen energie en ruimte twee eeuwen lang is geweest. Het waren echt gescheiden werelden. In de Vierde Nota over de Ruimtelijke Ordening (uit 1988, red.) stond destijds dat de regering geen noodzaak zag om iets over energie te zeggen. Dat is nu totaal anders. Daarom was het leuk om in de tweede aflevering met een gast vanuit het Nationaal Plan Energiesysteem en iemand vanuit de Nota Ruimte samen aan tafel over dit thema te praten. Hoe grijpen die twee beleidsvelden nu op elkaar in?”

Wat halen de mensen uit de wereld van gebiedsontwikkeling, voor wie de energiematerie wellicht iets minder gesneden koek is, uit de eerste afleveringen en de afleveringen die nog komen?

Ouillet: “Ik denk dat er heel weinig mensen zijn die het Nationaal Plan Energiesysteem hebben doorgelezen. Maar je hoort wel vaak: Nederland heeft geen plannen over dit thema, er is geen regie en geen strategie. Daarom zijn we in de tweede aflevering met het schetsen van die kaders begonnen en was het hopelijk voor iedereen duidelijk hoe we in Nederland met z’n allen aan die energietransitie werken. Die kapstok was nodig om duidelijk te maken: we zijn echt niet met hagel aan het schieten. Ja, een enorme windmolen op zee heeft zeker ruimtelijke gevolgen, maar zulke ingrepen zijn nodig om de energietransitie te laten slagen. Hopelijk hebben we laten zien dat al die losse ingrepen en plannen een eigen rol in dat energiesysteem spelen.”

Hendriks: “Ik hoop dat wij duidelijk maken in deze serie dat het over veel meer gaat dan het ruimtelijk inpassen van windmolens of zonnevelden. De warmtetransitie is in het ruimtelijk vakgebied echt nog een blinde vlek. Dat begint te veranderen en ik denk dat onze podcast de ruimtelijke impact van de onderdelen van het energiesysteem van de toekomst duidelijk maakt. En dat je als gebiedsontwikkelaar veel meer grip kan krijgen op de breedte van die energietransitie en dat energiesysteem. Ten tweede willen we duidelijk maken hoe dat bouwen aan een nationaal energiesysteem zich verhoudt tot de regionale en lokale ontwikkelingen. De wisselwerking tussen publieke en private investeringen is daarin ook een belangrijk thema.”

Wat zijn zaken in de komende afleveringen waar jullie nog naar uitkijken?

Ouillet: “Aflevering vijf, die 6 mei online komt, gaat over netcongestie en hoe je rekening houdend met energie nieuwe wijken kunt ontwikkelen – of bestaande gebieden kunt herontwikkelen. Daarin hebben we bijvoorbeeld veel geleerd over de studie Balanswijk. Daarna komt de aflevering over de Noordzee en we sluiten af met een aflevering over de regionale puzzel. Hoe neem je als regio het heft in eigen handen?

Hendriks: “En hoe leg je als regio die puzzel? Want er zijn ook nog vraagstukken als water en bodem, woningbouw, landbouwtransitie, landschap, dorpsvernieuwing. Hoe zorgen we dat die puzzel zo wordt gelegd dat aan al die waarden recht wordt gedaan én je een stap verder komt met het ontwikkelen van dat energiesysteem. Dat vraagt om een zorgvuldige aanpak. Maar tegelijkertijd is er enorme haast, we moeten de duurzaamheidsdoelen halen en de geopolitieke situatie laat zien dat we op moeten schieten. Die balans tussen haast en zorgvuldigheid komt in iedere aflevering terug.”

“Als we de energietransitie als een brede ontwerpopgave gaan zien, wordt het veel meer een culturele opgave. Dat is een belangrijke zoektocht in onze serie: hoe geef je vorm aan die opgave en hoe trekken ruimtelijke en energieprofessionals samen in die zoektocht op? Daar kun je wel dertig afleveringen over maken.”