Herfst in Rotterdams stadspark door k_samurkas (bron: Shutterstock.com)

Giftige wortels of insectenparadijzen, aan gebiedsontwikkelaars de keuze

15 januari 2024

4 minuten

Onderzoek Zijn bomen goed voor de biodiversiteit? Dat valt te bezien. De ene boom trekt honderden insecten aan, de ander levert nauwelijks een bijdrage aan de natuur. Invasieve soorten als de hemelboom werken de biodiversiteit juist tegen. Toch kwam ook de laatste soort bomen in diverse Nederlandse steden terecht, staat in een publicatie van Natuur & Milieu.

Groen in de stad maakt mensen gelukkiger en verkoelt onze straten. En natuurlijk is groen niet alleen goed voor mensen, maar ook voor dieren: het helpt om de biodiversiteit te herstellen. Gemeenten en gebiedsontwikkelaars maken ook werk van ontwikkelen voor dieren door de aanplanting van bomen, tegelwipacties en de plaatsing van nestkasten. Ontwikkelaars zijn daarnaast de economische potentie van groen gaan inzien en gebruiken geplande bomenrijen en sedumdaken als uithangborden voor projecten.

Rijkdom aan soorten

Dat de stad werkelijk een bijdrage kan leveren aan de biodiversiteit, blijkt uit verschillende onderzoeken. Zo schreef de Universiteit Wageningen al in 1998 een uitgebreid rapport over de biodiversiteit van steden. Door specifieke (warmere) microklimaten is de stad voor overwinterende vogels en sommige planten gunstig. Bijzonder genoeg vinden we in de stad soorten die je vlakbij op het platteland niet (meer) vindt. Natuur& Milieu bevestigt dat de stad een plek voor soortenrijkdom kan zijn: in grote steden kunnen wel 10.000 soorten leven, staat in het rapport Bomen voor Biodiversiteit. In afvoerputjes groeien varens, op muren mossen en in bomen nestelen zich insecten.

In steeds warmer wordende steden hebben bomen uit andere klimaatzones meer overlevingskans

Dat de soortenrijkdom in de stad hoog kan zijn, betekent niet dat aangeplant groen altijd een gunstig effect heeft. Het ene groen is het andere niet. En dat geldt zeker ook voor bomen, schrijft Natuur & Milieu in het rapport. Een boom kan een stad zijn voor bijen, mieren en kevers: in de zomereik kunnen tot 450 insectensoorten leven, schijft Natuur & Milieu. Anderzijds is de boom zelf ook onderdeel van de soortendiversiteit van een stad. Variatie aan bomen is daarbij gunstig, zowel wat betreft genen als soorten. Dat beschermt de bomenpopulatie tegen ziektes en schimmels; een park met alléén eiken is kwetsbaarder.

Giftige stoffen

Maar sommige bomen maken voor de biodiversiteit nauwelijks iets uit, schrijft Natuur & Milieu. Invasieve bomen (soorten die eigenlijk uit andere windstreken en klimaten komen) zijn voor lokale insecten niet altijd aantrekkelijk. De Hemelboom, afkomstig uit Azië, is zelfs slecht voor de biodiversiteit. In het rapport staat: “De hemelboom verspreidt zich snel via worteluitlopers en zaad en kan goed concurreren met inheemse bomen. Daarnaast bevat de boom giftige stoffen van natuurlijke oorsprong die de bodemkwaliteit kunnen aantasten en de groei van andere planten kunnen belemmeren.” Volgens Europese wetgeving is de boom zelfs verboden, toch staan er in Nederlands 7.000 Hemelbomen.

Rustige straat in Haarlem door SergiyN (bron: Shutterstock.com)

‘Rustige straat in Haarlem’ door SergiyN (bron: Shutterstock.com)


De Universiteit Wageningen werkte met Natuur & Milieu aan het rapport. In een begeleidende brief geeft Jelle Hiemstra, onderzoeker Bomen en Stedelijk gebied, drie aanvullende tips voor de bomenselectie. Een boom kan zowel nuttig zijn voor de biodiversiteit als andere functies vervullen, schrijft Hiemstra. Zijn eerste tip is dan ook: plant bomen die passen bij het (veranderende) klimaat van de plek en bedenk welke baten je van de boom verwacht. Gaat het puur om visueel groen of moet de boom ook verkoeling bieden?

Ten tweede is het goed erop te letten dat een boom voldoende wortelruimte heeft: de grootte van de kroon hangt samen met de ondergrondse groeiruimte. Vaak zal een boom ook vanwege ‘ecoysteemdiensten’ als verkoeling worden gepland, dan is een grote kroon van belang. De derde tip van de onderzoeker gaat over de variatie. Als het goed is, volgt variatie al deels uit de eerste twee tips. Daarnaast krijgen zoals gezegd ziekten als de essentaksterfte, iepenziekte en de kastanjebloedingsziekte minder kans. Dat scheelt mogelijk ook kosten.

Zwarte lijst

Niet elke uitheemse boom is overigens een invasieve soort, benadrukt Natuur & Milieu. Sommige van deze bomen zullen we vanwege het veranderende klimaat zelfs hard nodig hebben: in de steeds warmer wordende steden hebben bomen afkomstig uit andere klimaatzones meer overlevingskans. Zolang ze maar niet de inheemse bomen verdringen. Een groene lijst met ‘goede’ bomen en zwarte lijst (met daarop bomen die je beter niet in Nederland kunt aanplanten) moet duidelijkheid bieden. Natuur & Milieu hoopt dat gemeenten “nog eens goed kijken naar hun bomenbeleid en voor de échte biodiversiteitsboosters gaan.”


Lees hier het rapport Bomen voor Biodiversiteit van Natuur&Milieu


Cover: ‘Herfst in Rotterdams stadspark’ door k_samurkas (bron: Shutterstock.com)


Afke Laarakker door Afke Laarakker (bron: LinkedIn)

Door Afke Laarakker

Redacteur Gebiedsontwikkeling.nu


Meest recent

Machiel van Dorst door Machiel van Dorst (bron: Machiel van Dorst)

Gezondheid in de stad: geef de mens het gevoel van controle

Als hoogleraar aan de TU Delft pleit Machiel van Dorst voor een herwaardering van de menselijke maat in het stadsontwerp. Te lang ging het in de openbare ruimte louter om efficiëntie en te weinig om menselijk welbevinden.

Interview

1 maart 2024

Gracht in Gouda door KarinR (bron: Shutterstock)

Honderdduizenden funderingen in slechte staat: snelle en grootschalige actie is nodig

De funderingen van vele honderdduizenden Nederlandse woningen verkeren in slechte staat. De overheid moet snel werk maken van een grootschalig herstelprogramma, vindt de Raad voor de Leefomgeving.

Onderzoek

1 maart 2024

Weekoverzicht Cover door Ineke Lammers (bron: gebiedsontwikkeling.nu)

Dit was de week van secuur kwaliteit toevoegen

Deze week ging het op Gebiedsontwikkeling.nu over het toevoegen van kwaliteit. In het Rotterdamse Katendrecht, in het Brabantse watermolenlandschap en als missie van gebiedsontwikkelaars.

Weekoverzicht

29 februari 2024