IABR Making City

De tentoonstelling laat drijvende krachten voor stedelijke opgaven zien, zoals demografische ontwikkeling, klimaat- en energievraagstukken en effecten van de globalisering. In de debatten komt het brede spectrum van maatschappelijke ordeningsvragen aan bod. Voorbeelden op verschillende continenten illustreren hét verschil in opgaven en de zoektocht naar de eigen rol en mogelijkheden.

Zo heeft Kopenhagen op regionaal niveau een belangrijke stap gezet door over grenzen heen te denken en samen met het Zweedse Malmö een toekomstvisie op te stellen. In de arme suburbane stad Newark (New Jersey, USA) ligt de opgave in het verknopen van stadsplanning met maatschappelijke initiatieven. En Ikea ziet kansen om op te schalen van woninginrichting naar woningbouw in een buurt genoemd Strand East in London. Met eigen vermogen, het luisteren naar de wensen van bewoners en het analyseren van het lokale schoolsysteem ontwikkelt Landprop, de ontwikkeltak van Ikea, duurzame en betaalbare woningen.

Het zijn nog altijd zeer overzichtelijke opgaven als we dit vergelijken met Delhi. In zeer korte tijd groeide de stad van twee naar twaalf miljoen inwoners. Deze explosieve groei van de stad met een oppervlakte vergelijkbaar met Nederland resulteert momenteel in diverse problemen, zoals een te lage grondwaterstand, sociale segregatie, overstromingen en het zogenaamde ‘urban heat island’ effect. Het water- en rioleringssysteem zijn niet toereikend, er zijn onvoldoende betaalbare woningen en ook het infrastructurele netwerk kan de hoeveelheid mensen niet aan.

Verschil is een gegeven. Een roep om ‘noodzaak tot herstel van vertrouwen’ en ‘de eigen verantwoordelijkheid van burgers’ is morele retoriek, aldus Wouter Vanstiphout tijdens het debat Making “Design and Politics”. Een deel van bevolking en een deel van de stedelijke problematiek valt buiten de laserstraal van de aandacht voor de stad. Vanstiphout stelde zijn hoop op de nieuwe generatie om de relatie tussen stedenbouw en democratie te herstellen.

Chandran Nair (directeur Globale Institute for Tomorrow) schetst in de VPRO Tegenlicht-uitzending van 23 april de context voor deze en grotere opgaven. ‘Er zijn niet genoeg grondstoffen om iedereen rijk te maken’. Hoe verdeel je de grondstoffen? De centrale vraag zou volgens hem moeten zijn: draagt het bij aan collectieve welvaart?’ De voorbeelden in de debatten en de tentoonstelling raken wonderwel aan deze vraag. Ze illustreren dat er verschil wordt gemaakt in een veld van veelal tegenstrijdige belangen. Door beleid, door burgerinitiatieven, door bedrijven, door experts. Zoals hoogleraar Annemarie Mol al in 1997 terecht opmerkte in haar inaugurele rede: ‘Wij verkeren in de luxe om complexiteit te kunnen genereren’. Dit maakt het mogelijk verschillende keuzes inzichtelijk te maken. Vanuit dit perspectief past de inhoud naadloos in de missie van Ole Bouman, directeur van het NAi en gastheer van het IABR. Architectuur niet als luxe, maar als noodzaak. Waarbij we architectuur wel breed moeten beschouwen. Of de tentoonstelling in het NAi er in slaagt dit voor een breed publiek te doen is vooralsnog de vraag.

Alleen al vanuit dit perspectief is de ‘Testsite’ van architectenbureau ZUS rond het Schieblock een belangrijke aanvulling. Hier worden ingrepen zichtbaar gemaakt in de stad, voor en deels mogelijk gemaakt door omwonenden. Zoals het initiatief van ZUS voor een stadsbrug over het nabijgelegen spoor. Een verbinding voor de stad en de om het spoor gelegen wijken. Via ‘crowdfunding’ konden bedrijven en bewoners een plank kopen met hun naam erop. Alhoewel hiermee niet genoeg middelen werden verzameld, heeft het zeker geholpen bij het winnen van het Rotterdams Stadsinitiatief. Met hun ‘Luchtsingel’ haalden ze alsnog een gemeentelijke subsidie van 4 miljoen euro binnen. Zij maken de stad. Als aanjager in een groeiend netwerk van betrokkenen. En wat vinden wij ervan? Wat wordt de lat waarlangs dit geld besteed wordt? Een actueel thema dat hopelijk een vervolg krijgt in de volgende Biënnale. Geïnspireerd door Nair alvast een handreiking voor de titel: ‘Organising the Urban Community’.