Ellen van Bueren door Gebiedsontwikkeling.nu (bron: Gebiedsontwikkeling.nu)

Knellende subsidievoorwaarden houden innovatie tegen

8 mei 2019

2 minuten

Opinie Afgelopen maand verschenen twee opvallende nieuwsberichten in de media over vernieuwende projecten die werden stopgezet. In beide projecten was subsidie een onmisbaar smeermiddel om de beoogde innovatieve projecten tot stand te brengen. Maar: de voorwaarden verbonden aan de subsidies, draaiden in beide gevallen de projecten uiteindelijk de nek om. Waar ging het om?

Op 16 april is de circulaire woon- en werkgemeenschap Diamondiaal in Almere Oosterwold op last van de rechter ontruimd. De initiatiefnemer, een kleinschalige organisatie met ideële doelstellingen, beoogde statushouders en mensen met een laag inkomen te huisvesten. Om dit voor elkaar te krijgen, zocht zij contact met een wooncoöperatie. Deze schoot te hulp. De wooncoöperatie kocht en ontwikkelde de grond en gebouwen die zouden worden verhuurd aan de beoogde doelgroep als niet-zelfstandige woonruimte. Dat was een vereiste van de subsidieverstrekker. Met deze subsidie kreeg zij de business case net rond.

De opbouw van de woon-werkgemeenschap was volgens de initiatiefnemer in lijn met de doelstelling van het project, maar liep niet in de pas met de voorwaarden van de subsidieverstrekker. De wooncoöperatie moest op basis van de boven het hoofd hangende financiële strop tot de drastische ontruimingsmaatregel besluiten.

Een dag later, op 17 april, oordeelde de rechter dat huurders in Amsterdam terecht eisten dat de energierenovatie van hun woonblok werd stopgezet, terwijl zij daar vooraf mee hadden ingestemd. Op basis van de ervaringen van bewoners die al aan de beurt waren geweest, twijfelden de huurders aan het effect van de maatregelen. Als de huurder namelijk meer energie gebruikt dan de woning opwekt, dan betaalt de huurder bij voor het extra verbruik, aldus de voorwaarden van de regeling EnergiePrestatieVergoeding (EPV). De EPV geeft bovendien aan dat de woningverbetering niet tot hogere woonlasten voor de huurder mag leiden. De subsidie dekt immers de investeringen. De rechter stelde de bewoners in het gelijk en de beoogde huurverhoging ging niet door.

Twee ingewikkelde praktijkvoorbeelden met onwenselijke uitkomsten voor de direct betrokkenen. Subsidieverstrekkers willen waar voor hun geld en verbinden daaraan tal van voorwaarden. Doelstellingen moeten worden bereikt, risico’s uitgebannen; het is immers publiek geld. Allemaal begrijpelijk, maar deze risicomijdende benadering staat haaks op de aard van innovatie. Zeker bij grote maatschappelijke transities, die draaien om innovatie, is leergeld onmisbaar.

Nieuwe dingen toepassen en uitproberen houdt ook in dat projecten moeten kunnen mislukken. Knellende subsidievoorwaarden leiden niet tot transities, laat staan tot versnelling ervan. Vernieuwing van dit instrument is hoognodig om te voorkomen dat juist vernieuwers, degenen die de nek uitsteken, het leergeld betalen. 


Cover: ‘Ellen van Bueren’ (bron: Gebiedsontwikkeling.nu)


Portret - Ellen van Bueren

Door Ellen van Bueren

Hoogleraar Management van Stedelijke Ontwikkeling aan de TU Delft


Meest recent

Nieuwbouw woonwijk westergouwe in Gouda, Nederland door Drew McArthur (bron: shutterstock)

De winkel openhouden tijdens de verbouwing: gebiedsontwikkeling in een omgevingsplan in opbouw

Hoe geef je een gebiedsontwikkeling een plek in een plan dat nog in de steigers staat, zonder dat je nu keuzen maakt in de opbouw van het plan die je later beperken? De VNG ontwikkelde een aanpak vanuit drie keuzen.

Analyse

17 november 2026

Annius Hoornstra Column Cover door Esther Dijkstra (bron: Illustratie Esther Dijkstra, bewerkte foto Patrick van den Hurk)

Volhardend of adaptief

Een toepasselijk thema voor een column op de dag van de presentatie van de Nota Ruimte: water en bodem. Annius Hoornstra geeft zijn visie op een recente CRA-studie, die de relatie opzoekt met de ontwikkeling van woningbouw.

Opinie

16 november 2026

Landmark luchtbruggen door Maarten Zeehandelaar (bron: Shutterstock)

De nieuwe Nota Ruimte kiest te weinig om als vliegwiel te kunnen dienen

De Nota Ruimte markeert de terugkeer van het Rijk in de ruimtelijke ordening. Onze ‘nationale omgevingsvisie’ toont vooral hoe verknoopt tal van ambities zijn. Voor de zo gewenste regie van het Rijk moet er nog wel wat gebeuren.

Uitgelicht
Analyse

16 november 2026

Uw gastbijdrage op GO.nu: Over gastbijdragen

Uw gastbijdrage op GO.nu

Wij staan open voor bijdragen uit wetenschap en praktijk. Wij moedigen auteurs aan hun kennis en ervaring te delen.

Over gastbijdragen
Uw project toevoegen: Ga naar de GO-Projectenkaart

Uw project toevoegen

Wilt u graag een gebiedsontwikkeling toevoegen aan de GO-projectenkaart? Vul dan via onderstaande link het formulier in.

Ga naar de GO-Projectenkaart
Uw organisatie bij de SKG: Ga naar de SKG-website

Uw organisatie bij de SKG

Uw organisatie aansluiten op het netwerk van de Stichting Kennis Gebiedsontwikkeling? Neem dan contact op.

Ga naar de SKG-website
Uw bijeenkomst in de agenda: Neem contact op

Uw bijeenkomst in de agenda

U kunt uw gebiedsontwikkeling-gerelateerde evenement aankondigen via onze agenda door contact op te nemen met de redactie.

Neem contact op