Onderzoek In de Nederlandse ontwikkelpraktijk is mentaal eigenaarschap de afgelopen jaren in de belangstelling komen te staan bij overheden, marktpartijen en burgers. Aan het fenomeen worden diverse positieve effecten toegeschreven: de ontwikkeling van mentaal eigenaarschap wordt (direct) in verband gebracht met participatie van woonconsumenten. Er wordt verondersteld dat verbondenheid voelen met een plek bepalend is voor de wil om hierin te investeren. En dat woonconsumenten door een grote mate van betrokkenheid mentaal eigenaar worden van het eindresultaat. Hierdoor zou het resultaat meer betekeniswaarde hebben voor consumenten en zouden zij een grotere betrokkenheid tonen bij (het beheer van) de woonomgeving. In de praktijk is echter weinig bekend over mentaal eigenaarschap, zeker met betrekking tot de woningbouw.
Een verkenning van de dominante mechanismen voor de bevordering van mentaal eigenaarschap tijdens het ontwikkelproces van woningen
Hoe kan mentaal eigenaarschap bij woonconsumenten worden bevorderd tijdens het ontwikkelproces van woningen? Dit onderzocht Jantiene de Ruijter in haar afstudeeronderzoek ‘Mentaal eigenaarschap bij woonconsumenten’ ter afronding van de master Real Estate & Housing aan de Faculteit Bouwkunde van de TU Delft. De essentie van mentaal eigenaarschap: invloed kunnen uitoefenen, jezelf kunnen investeren, het resultaat innig leren kennen en de eigen identiteit ervaren.
Uit het onderzoek komen vijf speerpunten naar voren om mentaal eigenaarschap bij woonconsumenten te bevorderen. Deze zijn aangevuld met overige aandachtspunten. De aanbevelingen vloeien voort uit literatuurstudie, diepte-interviews en een expertmeeting.
- Creëer mogelijkheden voor woonconsumenten om invloed uit kunnen te oefenen op het tussentijdse en uiteindelijke resultaat van het ontwikkelproces (de woning, kavel en eventuele woonomgeving), door de gewenste mate van zeggenschap of keuzevrijheden te bieden.
- Creëer mogelijkheden voor consumenten om zichzelf te kunnen investeren in het tussentijdse en uiteindelijke resultaat van het ontwikkelproces door fysieke investering, mentale investering, persoonlijke waarden investering, tijdinvestering en geldinvestering.
- Creëer mogelijkheden voor consumenten om het tussentijdse en uiteindelijke resultaat van het ontwikkelproces innig te leren kennen door fysieke beleving en informatiebeleving.
- Stimuleer consumenten en creëer mogelijkheden om de eigen identiteit te ervaren door het tussentijdse en uiteindelijke resultaat van het ontwikkelproces door herkenning van de eigen identiteit, uiting van de identiteit en waarborging van de eigen identiteit.
- Probeer waar mogelijk alle ervaringen van woonconsumenten met objecten in het ontwikkelproces in te passen teneinde de mate van mentaal eigenaarschap bij de woonconsumenten te vergroten.
Overige aandachtspunten
6. Zorg ten alle tijde voor overzichtelijkheid van de bovenstaande vier ervaringen. Onoverzichtelijkheid van ervaringen door onder meer een te grote hoeveelheid aan keuzes en informatie kan de ontwikkeling van mentaal eigenaarschap negatief beïnvloeden.
7. Individueel mentaal eigenaarschap heeft zowel een cognitieve als affectieve kern (Pierce, et al., 2003); het heeft betrekking op de intellectuele perceptie (bewustzijn, gedachten en overtuigingen), en op een gevoel van persoonlijk eigenaarschap. Bied woonconsumenten voldoende tijd om zowel de cognitieve als affectieve kern van de mentale conditie te activeren. Alleen als beide kernen zijn geactiveerd kan de conditie zich manifesteren.
8. Zorg dat de woning, kavel en eventuele woonomgeving tegemoetkomen aan de motieven van woonconsumenten voor het kopen van een woning en de ervaringen van de woonconsumenten mogelijk maken.
9. Houd rekening met individuele factoren__ zoals de sterkte van de motieven, de persoonlijkheid en persoonlijke waarden van individueel betrokken woonconsumenten tijdens het ontwikkelproces, die de ontwikkeling van mentaal eigenaarschap positief of negatief kunnen beïnvloeden.
10. Houd rekening met groeps- en samenwerkingsfactoren zoals collectivisme en onderlinge afhankelijkheid, die de ontwikkeling van mentaal eigenaarschap positief of negatief kunnen beïnvloeden.
11. Houd rekening met contextuele factoren, zoals wet- en regelgeving, tradities en normen en waarden, die de ontwikkeling van mentaal eigenaarschap positief of negatief kunnen beïnvloeden.
12. Houd rekening met en probeer te anticiperen op de risico’s die aan een hoge mate van mentaal eigenaarschap bij woonconsumenten kleven. Bijvoorbeeld het belemmeren van de samenwerking tussen consumenten onderling of met ontwikkelende partijen door het willen behouden van (exclusieve) controle over het tussentijdse en eindresultaat. Of het bieden van (grote) weerstand tegen veranderingen die worden opgelegd dan wel te sterk van de consumenten hun identiteit afwijken of de ervaringen verminderen.
Ontwikkelvormen woningen op glijdende schaal mate mentaal eigenaarschap (eigen illustratie)
‘Mentaal eigenaarschap bij woonconsumenten - Afbeelding 1’
De mate van mentaal eigenaarschap bij woonconsumenten kan per ontwikkelvorm voor woningen verschillen. Uit een voorkeursmeting tijdens een expertmeeting kwam naar voren dat de ontwikkelvormen op basis van de gewogen criteria de volgende volgorde kennen met betrekking tot het aandeel in de ontwikkeling van een mate van mentaal eigenaarschap bij woonconsumenten (zie figuur): (1) particulier opdrachtgeverschap, (2) collectief particulier opdrachtgeverschap, (3) mede-opdrachtgeverschap, (4) consumentgerichte ontwikkeling en (5) serieproductie. Op basis van deze uitkomst zijn de ontwikkelvormen op een glijdende schaal weergegeven: van volledige aanwezigheid van mentaal eigenaarschap bij woonconsumenten tot volledige afwezigheid.
Zie ook:
- Scriptie van Jantiene de Ruijter: 'Mentaal eigenaarschap bij woonconsumenten'
- Serie 'Psychology behind Architecture'
Cover: ‘2013.11.12_Mentaal eigenaarschap bij woonconsumenten_0_660’
Door Jantiene de Ruijter
Management Trainee at Heijmans
