Vergroenen én het gevaar van green gentrification vermijden

De gebiedsontwikkeling Porta Nuova in de Italiaanse stad Milaan. Tom Daamen, directeur van de Stichting Kennis Gebiedsontwikkeling, beschreef de transformatie afgelopen zomer al. Van een gebied vol grootschalige infrastructuur en verouderde overheidsgebouwen veranderde Porta Nuova in een groot stadspark met daaromheen unieke, groene en kenmerkende architectuur. Maar, zoals Daamen ook al aanstipte, ondanks de enorme zichtbare verbetering zijn sommige Milanezen nog altijd kritisch op het exclusieve karakter van het gebied. Dat geldt ook voor de beperkte bijdrage die het heeft geleverd aan het oplossen van problemen in omliggende buurten.

Groeiende ongelijkheid

Bloomberg gebruikt de Italiaanse casus als een van de internationale voorbeelden van groene gebiedsontwikkelingen waar, ondanks de mooie resultaten en de beste bedoelingen van de betrokken professionals, achteraf sprake was van green gentrification. De investeringen in vergroening of mobiliteit zorgen dan niet alleen voor een groenere, mooiere en gezondere leefomgeving, maar gaan ook gepaard met groeiende interesse en speculatie van vastgoedpartijen, stijgende huizenprijzen in de omgeving en een veranderende bevolkingssamenstelling in de wijk.

In het artikel komt Isabelle Anguelovski, directeur van het Barcelona Lab for Urban Environmental Justice and Sustainability, aan het woord. Zij deed in het oude centrum van de Spaanse stad jarenlang onderzoek naar de invloed van groenontwikkeling op de (al dan niet) groeiende ongelijkheid in de omliggende buurten. Ze onderzocht 18 groenontwikkelingen in de stad en concludeert: vooral in wijken met een centrale ligging of die transformeren van werk- naar woongebied, is er sprake van green gentrification.

In haar laatste onderzoek, dat afgelopen zomer verscheen, keek ze naar 28 steden in 9 landen in Noord-Amerika en Europa. In 17 van deze 28 steden vond ze een “sterk en positief verband” tussen vergroening in de jaren 90 en de gentrificatie die in deze eeuw op diezelfde plek plaatsvond. En in de overgrote meerderheid zorgde “vergroening en alleen de vergroening” voor deze ontwikkeling. Anguelovski noemt deze ontwikkeling een structureel probleem en een gevolg van de neiging die steden wereldwijd hebben om alsmaar groener te worden. “Iedereen wil de prijs voor meest leefbare of meest groene stad winnen.”

Dat is niet erg, zeggen Anguelovski en andere deskundigen die in het verhaal van Bloomberg aan het woord komen. Alleen moeten ontwikkelaars en andere professionals dan ook wel rekening houden met een aantal andere zaken zodat de negatieve bijeffecten niet optreden. “Als je begint met investeren in gebieden waar eerst nog geen groen aanwezig was, spitsen investeerders hun oren”, zegt Winifred Curran, stadsgeograaf en wetenschapper aan de DePaul Universiteit in Chicago. “Maar om nu als stad te zeggen dat je verrast bent dat dit de negatieve effecten van deze investeringen kunnen zijn, is hypocriet. Maar dat betekent niet dat je niet in groen kan investeren zonder deze negatieve effecten.”

Zoek de combinatie

James Connolly, onderzoeker aan de universiteit van Vancouver, noemt de ontstane relatie tussen vastgoedontwikkeling en de vergroeningsagenda van steden “ongemakkelijk en uitdagend”. Hij ziet ook de oplossing: “Vergroening moet altijd plaatsvinden in samenhang met het woonbeleid en andere ruimtelijke ingrepen. De enige manier om op een verantwoorde manier te vergroenen is als dit gebeurt in combinatie met de andere beleidsagenda’s.”

De experts concluderen allemaal dat het zoeken van de combinatie de manier is om green gentrification te voorkomen. Vergroeningsprojecten moeten gecombineerd worden met beleid dat zich focust op gelijkheid, betaalbare woningen en het ontmoedigen van speculatie door vastgoedpartijen. Daarbij moeten duurzame investeringen in de openbare ruimte en infrastructuur niet alleen plaatselijk, maar zoveel mogelijk stadsbreed worden gedaan. Anguelovski: “Anders creëer je over vijf tot tien jaar nieuwe onzekerheden en ongelijkheden in de stad.”