platform voor kennis, nieuws en opinie
Zoeken
platform voor kennis, nieuws en opinie

Verzilveringskansen voor en door stedelijke transformatie

Verzilveringskansen voor en door stedelijke transformatie

Moderne woningen langs het kanaal in Alkmaar

Binnenstedelijke transformatie levert niet alleen meer woningen op, het kan verouderde plekken tot leven brengen en zelfs fungeren als vliegwiel voor de hele stad. Tijdens de plenaire opening van het vierde jaarcongres van het programma Stedelijke Transformatie kwamen zowel uitdagingen bij als opbrengsten van binnenstedelijke gebiedsontwikkelingen naar voren. "Iedereen in de sector moet elkaar overtuigen van kansen om samen te werken."

Kijk de plenaire sessie terug

Liever terugluisteren?

Een gebiedstransformatie kan verouderde plekken een nieuwe betekenis geven en daarmee een sterke drager van identiteit zijn en kansen bieden voor de rest van de stad. Leefbaarheid en kwaliteit verbeteren zijn belangrijke begrippen bij binnenstedelijke transformaties, zo blijkt uit een rondvraag onder de online deelnemers aan het vierde jaarcongres Stedelijke Transformatie in februari. 

“Dat herken ik”, zegt Arjan Noorthoek, wethouder in gemeente Woerden, tijdens de plenaire opening. “Wij hebben goud in handen in Nieuw-Middelland ." Dit kantoren- en stationsgebied heeft volgens Noorthoek een ideale ligging nabij Utrecht, met goede logistieke aansluitingen en een ziekenhuis in de buurt. “We hebben hier een gebied dat gezond stedelijk gemaakt kan worden, waar mensen straks prettig kunnen wonen.” Een uitdaging voor Woerden is nog wel dat de gemeente nauwelijks bezit heeft in het gebied. “Het had zoveel gescheeld als we in de periode 2015-2016, toen de kantorenleegstand opkwam, kantoren uit de markt gehaald hadden. We zijn nu echt afhankelijk van de eigenaren; willen zij meewerken aan de transformatie? Daarvoor moeten we ze verleiden.”

Traditionele rolverdeling herdenken

Hoe gaat een gebiedsontwikkelaar als AM om met transformatieprojecten wil Jop Fackeldey, voorzitter stuurgroep programma Stedelijke Transformatie, weten van Caroline Bos die Bouwmeester bij AM is. Bos noemt Bajeskwartier in Amsterdam. “Daar is 98 procent circulair en gaan we tot het uiterste van ons eigen kunnen. We nemen de rol van de overheid deels over. En dat moet ook. Vroeger legden we verantwoordelijkheden bij de overheid neer, inmiddels moeten we de verantwoordelijkheden delen.” Daarvoor moeten ontwikkelaars volgens Bos hun rol herdenken.

Gemeenten bieden ook die ruimte, merkt Bernadette Janssen, directeur bij BVR op. Ze vertelt dat BVR bij de herontwikkeling van het Stadionpark in Rotterdam-Zuid van de gemeente de kans kreeg om breder te kijken. “Zo werd de stadionontwikkeling met wat woningbouw een gigagrote gebiedsontwikkeling. Heel bijzonder,” aldus Janssen. De breder aangepakte vernieuwing van het Stadionpark, met sporten, wonen en een nieuw Feyenoordstadion trekt nu meer ontwikkelaars aan die willen aansluiten.

Een andere rolverdeling tussen markt en overheid is eigenlijk een logisch gevolg wanneer leefbaarheid, eventueel vertaald in betaalbaarheid plus kwaliteit het leidmotief vormt voor transformatie, ziet Tom Daamen, directeur van Stichting Kennis Gebiedsontwikkeling. Het samen optrekken is daarbij belangrijk – kaders en dwang hebben weinig zin volgens Daamen. “Je moet handelen vanuit het idee dat je samen meer uit de ontwikkeling haalt.” Partijen mogen elkaar daar ook op aanspreken. “Zowel collectief als privaat. Iedereen in de sector moet elkaar overtuigen van kansen om wèl samen te werken en mee te doen.”

We willen dit een gebied maken van wonen, werken, leren en leisure. Dat is echt een samenwerking tussen alle partijen, ook op economisch gebied.

Versnellen met commitment

“We moeten als markt én overheid samen echt aan de bak om stappen vooruit te zetten”, zegt Desirée Uitzetter, voorzitter van de NEPROM en directeur Gebiedsontwikkeling BPD, tegen Fackeldey. Ze vertelt over succesvolle transformaties die duidelijk meerwaarde hebben voor de stad, zoals de Poort van HoornKanaalzone in Alkmaar en Waalfront in Nijmegen. Maar dit soort binnenstedelijke transformaties is lastig, benadrukt Uitzetter. “Soms weet je samen geen goede organisatie op te tuigen. Er is ook een tekort aan goede projectbureaus en mensen met kennis van zaken. En het ontbreekt vaak aan een programmatische en procesaanpak, waarbij je stappen zet en voortgang boekt.” Ook gaat het vaak op details mis, zoals op mobiliteit. Of doordat politiek gemotiveerde besluiten worden gemaakt die niet passen bij het gebied of de lange termijn. “Dan geven wethouders bijvoorbeeld prioriteit aan de privéauto, terwijl die niet past in een nieuw stedelijk gebied.”

Samenwerken en langjarig commitment zijn volgens Uitzetter belangrijk om de kwaliteit van een gebied verder te brengen. Maar tempo maken is ook hard nodig, ziet Liesbeth Grijsen, wethouder in Deventer. “Daarover wil ik ook meer vastleggen.” Ze werkt aan de transformatie van Stadscampus, een gebied tussen de oude binnenstad en het station met onderwijslocaties, ingenieursbureaus, een schouwburg en toonaangevend ICT-bedrijf. “We willen dit een gebied maken van wonen, werken, leren en leisure. Dat is echt een samenwerking tussen alle partijen, ook op economisch gebied.” Zo wordt de schouwburg straks overdag gebruikt als congreslocatie en komt er een ICT-master.

Meerwaarde van samenwerking

In de samenwerking met overheden merkt Esther Fleers, directeur bij Heijmans, vaak dat er sprake is van verzuiling tussen de verschillende diensten. “Een integrale aanpak wordt steeds belangrijker, ook binnen overheidsdiensten. Maar die aanpak ontbreekt vaak nog en daardoor mis je kracht,” zegt ze tijdens de plenaire opening. Bij de transformatie van het Energiekwartier in Den Haag lag de kracht volgens Fleers deels aan de helderheid in de startfase. Eerst is aan alle partijen duidelijk gemaakt wat de visie voor het gebied was. “Maar je moet niet direct alles te strak omkaderd vastleggen,” waarschuwt ze. “Als je een langjarig traject ingaat, is flexibiliteit inbouwen heel belangrijk. Je moet ook vertrouwen hebben in elkaar, in het gebied en in wat er gaat komen. Als je hetzelfde geloof hebt, weet je elkaar altijd te vinden. En dan moet je de verantwoordelijkheid zien te delen. Op die manier krijg je ook meer begrip voor elkaar.”

Uit de verschillende opmerkingen tijdens de plenaire opening haalt Fackeldey een rode draad. “Vijf jaar terug was iedereen gelijk over geld begonnen,” vertelt hij. “Nu komt het gesprek steeds terug op langjarige afspraken maken, gezamenlijk verantwoordelijk zijn voor de kwaliteit. En niet: bepaalde verantwoordelijkheden bij alleen de markt of overheid neerleggen. Kortom: we moeten een transformatie samen een succes maken.” 

Dit artikel verscheen eerder op stedelijketransformatie.nl. In het programma Stedelijke Transformatie bundelen gemeenten, marktpartijen en andere betrokkenen de krachten om binnenstedelijke gebiedstransformaties te versnellen en op te schalen.

Cover: 'Moderne woningen langs het kanaal in Alkmaar' door L.ON (bron: Shutterstock)

Auteurs

Fenneke van der Aa
Fenneke van der Aa

Communicatieadviseur bij Platform31

Bekijk alle artikelen
Maarten Hoorn
Maarten Hoorn

Projectleider Platform31

Bekijk alle artikelen