“We proberen beweging in het systeem te creëren en andere partijen daarin mee te nemen”

“De onderzoekers van Triodos Bank zien ook dat extra woningen hard nodig zijn, maar alleen bouwen is niet genoeg.” Het persbericht dat de bank vorige maand verstuurde rondom de presentatie van de woonvisie In vier stappen naar een rechtvaardigere woningmarkt, is duidelijk. Leuk en aardig al die plannen van politieke partijen, ontwikkelaars en overheden om de hypotheekrenteaftrek af te schaffen, tien nieuwe steden te bouwen of juist binnenstedelijk te verdichten. Alleen, waar blijft de lange termijnvisie die de crisis op de woningmarkt ook echt oplost?

Om die vraag te beantwoorden, komt de bank nu zelf met een eigen woonvisie. Via de vier stappen uit de titel van de visie (meer mensen achter de voordeur, wonen binnen de planetaire grenzen, toekomstbestendig bouwen en leven en definancialisering van wonen) wil Triodos Bank tot een meer rechtvaardige woningmarkt komen. Onderzoeker Roos Walstock, auteur van de woonvisie, legt op verzoek van Gebiedsontwikkeling.nu uit waarom de bank deze stap zet en wat Triodos Bank met deze visie hoopt te bereiken.

Waarom zetten jullie deze stap als bank?

“Triodos Bank is anders dan andere banken en deze woonvisie past bij onze missie om positieve impact te maken op mens en maatschappij. Gezien alle thema’s en problemen waar het wonen aan raakt, vonden we het de hoogste tijd om een ander geluid te laten horen in de dialoog over wonen. Voor de samenleving is wonen een cruciaal onderwerp. Wij zijn als hypotheekverstrekker en verstrekker van leningen voor allerlei bouwprojecten onderdeel van de woningmarkt en willen graag ons steentje bijdragen aan het oplossen van de wooncrisis. Wij zijn ook niet voor niets de enige commerciële partij die zich heeft aangesloten bij de oproep aan de politiek afgelopen september om naast ‘bouwen, bouwen, bouwen’ ook de belastingen aan te pakken, om daarmee het wonen eerlijker te maken.”

Wat is de essentie van dat rechtvaardige verhaal?

“Er is een wooncrisis, dat zien wij als bank ook. Maar de politieke discussie blijft hangen bij de hypotheekrenteaftrek en het precieze aantal te bouwen woningen per jaar. Daarom de focus die wij hanteren: deze visie is een pleidooi om je niet blind te staren op kleine stukjes van het probleem en oplossingen op de korte termijn, maar juist te durven nadenken over die structurele systeemveranderingen op de lange termijn. Zodat we op basis van dat gedeelde lange toekomstbeeld ingrijpende veranderingen door kunnen voeren. Ook gebiedsontwikkeling is bij uitstek een onderwerp dat over de lange termijn gaat. Daarom is het gek dat er nog zo weinig op die lange termijn wordt gekeken.”

Triodos Bank bouwt natuurlijk geen huizen, ontwikkelt geen gebieden en legt geen wegen aan. Het lijkt mij dan lastig om die handschoen toch op te pakken. Hoe kan jullie rol in het vakgebied er dan wel uitzien?

“Klopt, als bank maken wij onderdeel uit van het systeem en we kunnen dat niet alleen veranderen. Door ons uit te spreken, proberen we beweging in het systeem te creëren en andere partijen daarin mee te nemen, want op veel van die punten die wij adviseren hebben wij weinig directe invloed. Neem bijvoorbeeld de vierde stap uit de visie, definancialisering, waarin we pleiten voor het verlagen van de leennormen. Dat moet sectorbreed gebeuren. Als wij dat alleen zouden proberen te doen, gaan mensen wel naar de Rabobank of de ING. Wij pleiten overigens ook voor de afschaffing van de hypotheekrenteaftrek, omdat dit instrument voor heel veel ongelijkheid zorgt. Maar dat past vooral in het grotere plaatje.”

“Wij verstrekken als bank geen hypotheken voor tweede huizen en geen hypotheken voor verhuur. Dat zijn heel kleine dingen, maar zo proberen wij daarin wel het goede te doen. Maar wij kunnen alleen niet als enige het voortouw nemen. Dus is het doel van deze visie ook: adresseren, aandacht vragen, beweging creëren in de sector. Dat lukt soms al. Een aantal jaar geleden was Triodos Bank de eerste bank die de leenruimte voor een woning koppelde aan het energielabel van die woning. Een lager energielabel doet iets met de bestedingsruimte van huishoudens. Dit is nu overheidsbeleid en dus sectorbreed overgenomen.”

“Woningbouw is bij uitstek een lange termijnonderwerp. Als maatschappij moeten we echt het gesprek gaan voeren over waar we willen wonen in de toekomst. En hoe spelen we in op de problemen die in de toekomst op ons afkomen? Denk aan klimaatverandering en overstromingsrisico’s. Als Triodos Bank zeggen wij niet: daar moeten wel woningen gebouwd worden, daar niet. Dat is niet onze rol en dat kunnen en willen wij ook helemaal niet zeggen. Maar als we het er in de maatschappij niet samen over hebben, betekent het ook dat we er niet over nadenken en we misschien keuzes maken waar we later spijt van krijgen.”

“Dus denk ik dat het goed is als we als dat gesprek voeren, bijvoorbeeld als we nieuwe huizen – of hele wijken – bouwen onder zeeniveau of langs de oever van rivieren, terwijl we weten dat de komende decennia de zeespiegel gaat stijgen en de kans op overstromingen door extreme neerslag toeneemt. Welke risico's vinden we als samenleving in de toekomst acceptabel, hoe willen we die voorkomen of ermee omgaan als het misgaat? Woningen blijven generaties staan, daarom is die lange termijn blik zo onmisbaar. Laten we vooral nu al goed nadenken over de mogelijke gevaren en risico's in de toekomst en hoe we die collectief willen voorkomen of opvangen.”

Wat zijn nu de vervolgstappen die jullie willen zetten om dit gesprek over de lange termijn gaande te houden?

“Het onderzoek staat en we zullen aandacht blijven trekken voor ons pleidooi – ook na de verkiezingen. Tijdens de grote verkiezingsdebatten ging het best weinig over die lange termijn. Maar als je de reacties achteraf las op die debatten, zag je vaak dingen terugkomen als: ‘durf nou eens verder te kijken en heb het over die lange termijn.’ Dus ik heb wel het idee dat dit gesprek op gang begint te komen en dat is een goede ontwikkeling. Hopelijk gaat het vizier zich nu tijdens de formatie zich meer op de lange termijn richten – daar zullen wij ons uiteraard voor blijven uitspreken.”