Opinie Een toepasselijk thema voor een column op de dag van de presentatie van de Nota Ruimte: water en bodem. Annius Hoornstra geeft zijn visie op een recente studie van het College van Rijkbouwmeester en Rijksadviseurs (CRA) dat dit sturingsadagium op creatieve wijze verbindt met de woningbouwopgave. Die creativiteit is ook terug te vinden op de IABR in Rotterdam.
We wonen in een moeras, met hier en daar een zandbult. Ik citeer de Deltacommissaris op het Deltacongres 2026, met zijn motto “van maakbaar naar weerbaar”. En een moeras, dat polder je droog. Dat leerde ik in de geschiedenisboekjes over de monniken in Friesland die van kwelders vruchtbare gronden maakten. Ik had respect voor hun volhardendheid, die grenst aan koppigheid, vooral als bij een watersnood de dijken doorbraken en men weer van vooraf kon beginnen.
Als Bonifatius was begonnen over meebewegen met het water was zijn kop er al voor Dokkum afgegaan. Nu had hij een heel andere missie, maar vertaald naar het hier en nu hebben ook de klimaatapostelen het zwaar. Want wie gelooft in een zeespiegelstijging van enkele meters en wie laat zich bang maken door predikers die oproepen om ons terug te trekken op de hogere zandgronden? Een enkeling. Een rampenfilm over dijkdoorbraken en een ondergelopen Randstad leidt niet tot een fundamenteel andere strategie. In meters diepe polders wordt voor het waterbeheer een bak extra zand opgebracht en staat in het omgevingsplan dat bewoners naar de verdieping moeten kunnen vluchten.
Best volhardend. Maar het kan ook anders. Met verleidelijke beelden over groene, natuurlijke, bijna paradijselijke klimaatbestendige alternatieven. Het CRA publiceerde een studie naar Water en bodemgestuurd ontwikkelen. Zes casestudies waarbij het ‘ja mits’ is uitgewerkt in landschapsontwikkeling, stedenbouw, woonmilieus, woningtypes en financiële doorrekeningen. Locaties waar zoute kwel, het regionale regenwater, de inklinkende veengebieden of de oude beekdalen gebiedsontwikkelingen bemoeilijken. De studies laten interessante alternatieven zien die een interessant woonaanbod betekenen voor ouderen en jongeren. Met meer natuur en biodiversiteit en een groter waterbergend vermogen.
Omarmen we de verandering, zowel in onze manier van wonen als in onze rekensommen?
Intrigerend is hoe de efficiënte en spannende woningtypes (in vergelijking tot een traditioneel plan) leiden tot fors minder te verwerven grond, minder infrastructuur, minder zandophoging, een concurrerend grondexploitatieplan en ook nog per plan tot miljoenen lagere beheerkosten. Een kanttekening: het woningaanbod is bepaald niet doorsnee. Dus alleen voor wie durft of voor wie moet.
Dan de tentoonstelling van de IABR (tot 29 november te zien op de Piekstraat in Rotterdam) en in het bijzonder de expositie Sealevel rise? Land level rise! Gaat dat zien. Met een fantastisch plan om met een natuurlijke oplossing tot het jaar 2200 tot zes meter nieuwe landophogingen te creëren en zo de Rotterdamse delta te beschermen. Meer natuur en biodiversiteit, het behoud van een open haven en mét de bescherming van miljoenen mensen en woningen en bedrijven. De bekostigingsstrategie ontbreekt hier en het plan leest nog een beetje klassiek als een subsidieaanvraag voor het ministerie van I&W, waar juist de investeringsruimte ontbreekt. Tegelijkertijd is de studie een wervend investeringsvoorstel voor de toekomstzekerheid van de haven, het waardebehoud van de woningen achter de dijken en de verbetering van de kwaliteit van lucht en water. De kosten worden gespreid over een zeer lange tijd en met veel vierkante meter vastgoed lijkt het ook financieel een interessant voorstel.
In mijn eerste columns op Gebiedsontwikkeling.nu verbruikte ik nog wel eens kostbare woorden aan de zo noodzakelijke bewustwording van de klimaatverandering. Dat hoeft niet meer. De vraag is nu: hoe gaan we ermee om? Omarmen we de verandering, zowel in onze manier van wonen als in onze rekensommen? Of stribbelen we hardnekkig tegen terwijl de zee alsmaar verder stijgt?
Cover: ‘Annius Hoornstra Column Cover’ door Esther Dijkstra (bron: Illustratie Esther Dijkstra, bewerkte foto Patrick van den Hurk)





