Opinie Bloemkoolwijken, u kent ze wel, wijken waar je verdwaalt in het kronkelige stratenpatroon, met hofjes, verkeersdrempels, veel openbaar groen en speelplaatsen voor de kinderen. Deze wijken, ooit de droom van de hardwerkende Nederlander, dreigen voor de tweede keer het slachtoffer van een economische crisis te worden. De afgelopen jaren is er veel onderzoek naar de bloemkoolwijken gedaan, maar nu het tijd is voor actie verstomt de discussie en dreigen de noodzakelijke ingrepen uit te blijven. Wat doen we met de bloemwijken-aanpak, nu er geen investeringsruimte meer is na “Vestia”?
Slijtage in de Bloemkoolwijken
Nederland telt ongeveer 150 zogenaamde bloemkoolwijken. De Bloemkoolwijken dateren van de jaren zeventig en tachtig, en maakten deel uit van de bouwgolf die voortkwam uit de Tweede Nota Ruimtelijke Ordening. Dat waren ook jaren waarin een ernstige economische crisis heerste, ingezet door de oliecrisis. De woningmarkt zakte in, nog erger dan op dit moment, de hypotheekrente schoot omhoog en huizenverkoop stagneerde. Voor de bloemkoolwijken had dat tot gevolg dat er fors werd geknot in de bouwkosten. Dichtheden werden opgeschroefd en materiaalgebruik versoberd. De woningen zijn daardoor vaak van een zeer matige bouwtechnische kwaliteit. Energetisch behoren de woningen vaak tot de laagste categorieën. Daarenboven is in verschillende wijken het onderhoud niet van hoge kwaliteit geweest. En, in nogal wat van die wijken is asbest gebruikt, bijvoorbeeld in gevelplaten. Deze goedkope materialen naderen het einde van hun levensduur.
Het beeld van de woonerfwijk is er ook niet positiever op geworden. De verhuurbaarheid daalt daardoor en de waarde van woningen in de particuliere voorraad staat onder druk. Onder de bewonersgroepen is tot slot ook sociaal economische stagnatie waar te nemen; sociale problemen (schulden, isolement, werkloosheid) concentreren zich in deze wijken.
Aanpak noodzakelijk…
Hoogste tijd daarom voor grondige ingrepen. In een recent project dat wij onderhanden hadden in een van de bloemkoolwijken, werd al in 2007 de planning van zo’n grondige aanpak gemaakt. Het nieuw leven inblazen van de ondergesneeuwde basis-kwaliteiten van de wijk vormen het uitgangspunt voor een strategie waarbij de talrijke collectieve en publieke plekken van nieuwe betekenis, vorm en beheer worden voorzien én de woningen up-to-date worden gemaakt en hierbij aansluiten. Concreet: asbest aanpakken, isolatie verbeteren, dubbel glas aanbrengen en nog andere noodzakelijk verbeteringen. Eenmaal gerealiseerd zouden alleen al de energielasten zo sterk dalen, dat een belangrijk deel van de investeringen terug werden verdiend. Bovendien betekende renovatie de kans om in de voorraad differentiëren, de relatie tussen bewoners en openbare ruimte te herstellen, de omgeving mee aan te pakken etc. De “boost” die de wijk daarmee krijgt, levert ook positieve effecten op in het sociale domein, zoals meer gemeenschapszin, minder vernielingen, minder overlast (geluid) en dergelijke.
…maar blijft uit
Die grote aanpak zou uiteindelijk dit voorjaar worden gestart. Maar de crisis sloeg keihard toe. De inkomsten van corporaties daalden door het stilvallen van de verkoop van woningen. De ruimte voor investeringen verdween, en sinds “Vestia” staan de banken niet te springen om corporaties financiële diensten te verlenen. Naast de corporaties zijn ook de gemeentes hard getroffen door opgelegde bezuinigingen. En zo verdween elke ruimte om de broodnodige aanpak te financieren.
Gevreesd moet dus worden dat dit het lot is van veel van de bloemkoolwijken; weer een economische crisis die in de weg zit. Arme bewoners, de woningen zijn gebouwd tijdens een economisch zwakke periode, met alle gevolgen voor de kwaliteit en net nu een grondige renovatie noodzakelijk is, slaat de crisis weer toe.
Hoe nu verder?
De problemen in Bloemkoolwijken zijn niet overal hetzelfde. De aanpak zal daarom steeds “custom made” moeten zijn. De crux van de oplossing ligt in en doordachte combinatie van stedenbouwkundige, architectonische, bouwtechnische en sociaal-economische plannen. Een strategie die als uitgangspunt heeft de relatie met elkaar en met de openbare ruimte te herstellen en de woningen up-to-date te maken.
Gegeven de beperkte budgetten zullen die ingrepen ook noodgedwongen beperkt zijn; geen grote operatie, maar gerichte acupunctuur. Slimme doelgerichte ingrepen in de fysieke structuur van de buurten moeten soelaas bieden. Het aanbieden van simpele tuinafscheidingen die de onduidelijke overgangen openbaar-prive tegengaan is hiervan een voorbeeld. Maar ook een heldere reorganisatie van het groen in de wijk kan veel helpen, net als een beter beheer daarvan. Iets verder gaat alweer het aanbrengen van dakisolatie “van binnenuit”, dus vanuit de zolder wat goedkoper is dan via het dak. Door de fysieke maatregelen goed in te zetten, vormen ze een stimulans voor de bewoners om gezamenlijk overlast te bestrijden, verrommeling tegen te gaan en samen de buurt op te knappen. Ze kunnen dan ook de start zijn van meer gemeenschappelijke initiatieven in de wijken, variërend van de spreekwoordelijke barbecue tot collectieve exploitatie van het buurthuis. Het betrekken van de bewoners bij die gerichte ingrepen is zo zowel middel als een doel, zij zijn immers de expert van hun eigen woonomgeving.
Om te voorkomen dat de Bloemkoolwijken de probleemwijken van de toekomst worden, zijn nu ingrepen noodzakelijk. Het is dus tijd voor een antwoord op de crisis. Grootschalige investeringen zijn nu tot nader order bevroren, maar zouden ook slim ontleed en gefaseerd kunnen worden. Het tijd is voor gerichte ingrepen waarmee, samen met de bewoners, met minimale kosten maximale effecten kunnen worden bereikt.
Piet Renooy en Wouter van Alebeek zijn verbonden aan Woonerven.nl.
Woonerven.nl is een initiatief van WE Architecten, René Kuiken Urbanism, Regioplan Beleidsonderzoek en ORKA Advies.
Cover: ‘2012.10.08_Bloemkoolwijken_530px’
Door Piet Renooy
Programmamanager Stad bij de UvA Academy
